BULGULAR
Gruplarin demografik özellikleri Tablo 1’de verilmistir:Grup 1 ve Grup 2 arasinda anlamli yas farki yoktu ancak Grup 3’ün yas ortalamasi Grup 1 ve Grup 2’den anlamli derecede farkliydi (p0.05) (Tablo 2).Gruplar kendi içlerinde degerlendirildiginde ve tüm grup ele alindiginda yas ve kursun düzeyleri arasinda bir baglanti saptanmadi (Tablo 3).Postmenopozal hastalar ele alindiginda femur boynu ve L2-4 yogunluklari arasinda ileri derecede anlamli baglanti vardi (r=0.822, p<0.01).Osteoporotik olmayan hastalarda menopoz süresi ve kursun düzeyi arasinda anlamli baglanti mevcuttu (r:-0.039, p<0.05) Menopoz süresi arttikça kursun düzeyi azaliyordu. Osteoporotik hastalarda ve tüm grup ele alindiginda menopoz yasi ile kursun düzeyi arasinda anlamli baginti saptanmadi(r:-0.071, p:0.667). Tüm grupta çevre kirliligi ve kursun düzeyi arasinda anlamli baglanti vardi (Tablo 4).
TARTISMA
Menopoz sonrasi kadinlarla yapilan bir çalismada, kan kursunu ile ilgili yas ve irk dahil 8 parametre ile osteoporoza ait 8 degisken sabitlendiginde, menopoz sonrasi kan ve plazma kursun konsantrasyonlarinda önemli artis saptanmistir ancak burada vücuttaki kursun miktari ile osteoporoz gelisimi arasindaki potansiyel baglantilar incelenmemistir. Bu çalismada kursun düzeyindeki bu artisin menopoz süresi ve gebelik sayilari ile orantili olarak azaldigi görülmüs ve klinik osteoporozu olan hastalarin daha yüksek kursun düzeylerine sahip olabilecegi sonucuna varilmistir (4).Meksika’da 232 pre ve postmenopozal kadinla yapilan bir çalismada ise yas ve kemik biyopsisindeki kursun orani ortalamalari esitlendiginde postmenopozal kadinlarda kan kursun düzeyi 9.6µgr/dl ile anlamli olarak (1.98µgr/dl, p<0.05) premenopozal kadinlardan yüksek bulunmustur. Kursun düzeylerinin menapozun 2. yilinda doruk düzeye çiktigi saptanmis ve sehir yasamindan, trabeküler kemik densitometrisinden, vücut kitle endeksi ve hormon replasman tedavisinden etkilendigi saptanmistir (5).Isveç’te yapilan bir çalismada, 20-50 yas ve 50-85 yas arasi kadinlarin kan kursun düzeyleri karsilastirildiginda, kan kursun düzeyinin menopoz sonrasi 50-55 yaslari arasinda doruga ulastigi ve daha sonra yasin artmasi ile birlikte azaldigi görülmüs, 75 yasindan sonra kursun düzeylerinin yüksek bulunmasi ise kursunlu benzinin çok kullanildigi yillardan kalma bir kohort etki olarak degerlendirilmistir (3). Farelerle yapilan bir çalismada ise, farenin yasi arttikça kemikteki kursun miktarinin arttigi bulunmus ancak bunun kemik densitometrisi ile iliskisi saptanmamistir (6).Iskelette kursun etkileri 2 genel islem sonucu gerçeklesir. Ilk olarak, bu etkiler indirek, kemik fonksiyonu ve kemik mineral metabolizmasini düzenleyen hormonlari üreten ve sentezleyen endokrin organlardaki kursun etkilerine sekonder olabilir. Kursun barsaklardan kalsiyum (Ca) alimini bozar ve 25-hidroksivitamin D’nin aktif 1,25-dihidroksivitamin D’ye dönüsmesini önler, sonuçta kursunun osteoporoz etyolojisinde rol oynamasi mümkündür.Ikinci olarak, kursun kemik hücre fonksiyonunu direk olarak a) kemik hücrelerinde toksik etki ve hücre ölümü yaratarak b) hücre bölünmesi, motilitesi ve enzim fonksiyonlari gibi önemli hücre islevlerini bozarak ve c) uyari-cevap ve-veya osteoblast-osteoklast eslesmesini, Ca tasiyici sistem üzerindeki etkileri ile degistirerek bozar. Aslinda, kemikteki kursun toksisitesi tüm bu etkilerin toplamidir (2).Bu çalismada osteoporotik ve osteoporotikolmayan gruplar arasinda kan kursun düzeyleri açisindan anlamli bir fark saptanmadi. Ayni sekilde premenopozal genç kadinlarla postmenopozal kadinlar arasinda da bir fark yoktu. Bizim çalismamizin Meksika’daki çalismadan farki pre ve post menopozal hastalarin yas ortalamalarinin farkli olmasiydi. Yasla kursun düzeyi arasinda anlamli düzeyde bir korelasyon yoktu.Çevre kirliligi, kan kursun düzeylerini anlamli olarak arttirmaktaydi.Menopoz yasinin artmasi ile Grup 2’de kursun düzeyleri azalirken, Grup 1’de menopoz yasi ve kan kursun düzeyi arasinda bir iliski yoktu. Bu bulgu, daha önceki çalismalari dogrular nitelikteydi (2,3,4). Bunun nedeni, menopozdan sonra kadinlarin aktivitelerini azaltarak evde daha çok zaman geçirmeleri ve hava kirliligi ve trafik gibi etkenlerle daha az karsilasmalari olabilirdi. Yine, menopoz sonrasi giderek yayginlasan Ca kullanimi da bu azalmanin bir nedeni olabilirdi. Grup 1’de kursun düzeyinin azalmamasi, osteoporozla kursun yüksekligi arasinda baglanti oldugunu düsündürüyordu. Daha önce yapilan çalismalarda trabeküler kemigin 6. dekattan sonra kursun içerigini Ca’ya relatif olarak kaybettigi ve böylece yaslanma ve fizyolojik osteoporozla yumusak dokulara daha çok kursun salindigi bildirilmisse de (5,6,7) bizim çalismamizda lomber osteoporoz ile kursun düzeyi arasinda baglanti yoktu.Çalismamizda hastalarin kursun ortalamalari 27.3µgr/dl idi. Meksika’da yapilan çalismada kursun ortalamasi 9.6µgr/dl, Almanya’da yapilan bir çalismada ise 6.1µgr/dl idi. Almanya’daki çalismada yas ortalamalari 45 olan 424 postmenopozal kadin incelenmis ve bunlarda yasam biçimine ait özelliklerden özellikle kemik demineralizasyonunu etkileyenlerin kan kursun düzeylerini ne sekilde etkiledigi arastirilmistir. Kursun düzeyinin alkol kullanimi, daha önce kullanilan oral kontrasepsiyon, hematokrit düzeyi ve yas ile pozitif, Ca alimi ve fiziksel aktivite ile negatif bir etkilesim gösterdigi saptanmistir (5,6,7,8).Yapilan çalismalarda, kan kursun düzeyleri 20 µgr/dl’nin üzerinde olan hastalar 10 yil süre ile izlenmis ve bunlarda kanser ve kardiak olaylarda 20 µgr’in altindakilere göre anlamli artis görülmüstür (9). Bu çalismada da, kursun düzeyi arttikça depresyon, basagrisi, anemi ve hipertansiyon gibi sorunlarin arttigi gözlendi (10).Diger bir çalismada ise kemik kütlesini arttiran tedavi alan hastalarda kan kursun konsantrasyonlari incelendiginde, Ca kemik tarafindan resorbe edilirken kursununda Ca’yi izledigi ve tedaviden sonra plazma kursun düzeylerinin önemli oranda düstügü görüldü (11). Bizde çalismalarimizi bu yönde sürdürmeye devam ediyoruz.Sonuç olarak, yüksek kursun düzeylerinin yarattigi saglik riskleri ve çalismamizdaki hastalarin ortalamalari dikkate alinarak, öncelikle koruyucu olarak Ca tedavisinin yararliligi vurgulanmalidir. Yine, çevre kirliliginin etkilerini en aza indirgemek için önlemler alinmali, lehimli konserve kullanilmamali, eskimis kursun borulardan gelen sular içilmemeli ve yemeklerde kullanilmamali, kursunsuz benzin tercih edilmelidir. Kemikteki kursunun mobilizasyonunu önlemek açisindan, osteoporozdan primer korunma çok önemlidir.Bunun yalnizca disaridan Ca alarak degil, Ca’lu gidalara agirlik vererek ve egzersizle kemigi güçlendirerek yapilmasi gereklidir. Osteoporoz ile kan kursun düzeyi arasindaki iliskiyi inceleyecek daha fazla sayida hasta ile yapilan çalismalara gerek vardir.
