BULGULAR
Hasta grubunun yas ortalamasi 33.05±9.17 yil (22-50), kontrol grubunun ise 30.5 ± 6.9 (21-44) yil olarak saptandi.Hastalarimizin tümü kadindi ve hiçbirisi menopoza girmemisti.Hasta ve kontrol grubu arasinda demografik verileri açisindan fark yoktu (Tablo 1).Hasta ve kontrol gruplarinin KMY degerlerinin karsilastirilmasi Tablo 2’de verilmistir. Hasta grubunda lomber spine ve sol kalça KMY degerleri sirasiyla 0,95±9.9 (gr/cm2) ve 0.84±0.12 (gr/cm2), kontrol grubunda ise bu bölgelere ait KMY degerleri 1,00±6.08 (gr/cm2) ve 0,92±7.6 (gr/cm2) idi.Hem lomber hem kalça da KMY degerleri fibromiyalji sendromlu hastalarda kontrol grubuna göre anlamli derecede düsük idi (p<0.05).Hem lomber hem kalça da KMY degerleri ile Beck depresyon skorlari arasinda negatif korelasyonlar vardi (Sirasiyla r = -0.537, p=0.001; r = -0.473, p=0.003) (Sekil 1 - Sekil 2).
TARTISMA
FMS etiolojisi belli olmayan, yaygin vücut agrilari, belirli anatomik bölgelerde hassasiyet, azalmis agri esigi, uyku bozukluklari, yorgunluk ve siklikla psikolojik sikinti ile karakterize eklem disi romatizmal bir hastaliktir (1). Hastaliga siklikla depresyon ve vücut kondisyonunda yetersizlik eslik eder (7,8).Depresyonun osteoporoz için bir risk faktörü oldugu ortaya konmustur (9). Fibromiyalji depresyon birlikteliginin sik olmasi akla hiç süphesiz fibromiyalji hastalarinda da osteoporoz sikligini ve varsa bunu etkileyen faktörleri gündeme getirmektedir.Yine FMS hastalarinin çogunda osteoporozun önlenmesinde önemli bir yeri olan düzenli egzersiz aliskanligi yoktur ve vücud kondisyonu yetersizdir. Bennett ve Clark‘in Ksenon-133 ile yaptiklari maksimum oksijen (O2) uptake çalismasinda FM hastalarinin %80’ninde fiziksel neden olmaksizin max O2 uptake’ini düsük olarak bulmuslardir (10). Clark ve Burckhardt yaptiklari farkli bir çalisma ile fiziksel uyumdaki yetersizligi dogrulamislar, 95 FMS’li hastayi degerlendirmeye almislar; %83’ünün düzenli bir egzersiz yapmadigini, %65’inin ortalama aerobik kapasitenin altinda oldugunu bildirmislerdir (11).FMS’nun osteoporoz açisindan bir risk faktörü olup olmadigini inceleyen ve aralarindaki iliskiyi irdeleyen çalisma sayisi çok degildir.Yapilan bazi çalismalarda kemik mineral yogunluklarinda fibromiyaljili hastalarla kontroller arasinda anlamli bir fark ortaya konamamistir (12,13).Öte yandan Swezey ve arkadaslari, yaptiklari bir çalismada fibromiyaljili hastalarda kemik mineral yogunlugu degerlerinin kontrollere göre daha düsük oldugunu tespit etmisler ve fibromiyaljinin osteoporoz açisindan bir risk faktörü olabilecegini öne sürmüslerdir (14).Bizim çalismamizda fibromiyaljili hastalarda kemik mineral yogunlugu degerlerinin gerek lomber omurga gerekse kalçada kontrollere göre anlamli bir sekilde daha düsük oldugunu tespit ettik.Yine gerek kalça gerekse lomber omurga kemik mineral yogunlugu degerleri ile Beck depresyon skoru arasinda negatif bir korelasyon vardi.Bu durum fibromiyalji hastalarinda osteoporoz açisindan depresyonla birlikteligin önemini ortaya koymaktadir.Sonuç olarak fibromiyaljinin osteoporoz için bir risk faktörü olabilecegi kanaatine vardik . Bu hastalarda osteoporoz açisindan erken dönemde gerekli beslenme takviyesi (Kalsiyum/vitamin D), uygun egzersiz programlari ve gerekirse medikal tedavi göz önünde tutulmalidir. Romatoloji pratiginde önemli yerleri olan bu iki hastaligin birlikteligi tedavi açisindan yeni ve daha büyük problemler olusturabilir. Süphesiz bu az çalisilmis konuda daha genis çalismalara ihtiyaç vardir.
