Bulgular
Çalismaya alinan 44 hastanin yas ortalamasi 51.24±12.23 (30-75) idi. Tüm yas gruplarinin KMY ve kemik döngüsü belirleyici degerleri Tablo 1’de gösterilmistir. Hastalar yaslarina göre 3 gruba ayrildi. 30-45 yas grubunda 13 hasta, 45-60 yas grubunda 16 hasta, 60-75 yas grubunda 13 hasta yer aldi. Her üç grubun femur boynu ve L2-L4 KMY ve T-skorlari osteoporotik, ostepenik ve normal sinirlarda olmalarina göre yüzde dagilimlari belirlendi (Tablo 2). Yas gruplari arasinda lomber vertebra (L2-L4) ve femur boynu KMY degerlerinde anlamli fark bulundu (sirasiyla p=0.043 ve p=0.008). Hastalarin kemik döngüsü belirleyicileri normal sinirlarda olup gruplar arasi karsilastirildiginda fark saptanmadi. Her üç yas grubunda da PTH seviyeleri yüksekti. Serum 25(OH)D3 seviyeleri her üç yas grubunda düsük seyretmekte olup gruplar arasi fark saptanmadi. Hastalardan 6 sinda vertebra kompresyon kirigi (Vertebra deformite skoru: 2 veya 3), birinde minör travmaya sekonder geçirilmis femur boynu fraktürü tespit edildi. Tüm kiriklar 60-75 yas arasi grupta tespit edildi. Kirik ile L2-L4 KMY ve femur boynu KMY arasinda pozitif yönde korelasyon saptandi (sirasiyla r=0.322, p=0.043 ve r=0.318, p=0.046). Kemik döngüsü belirteçleri ile kirik arasinda korelasyon saptanmadi.
Tartisma
Bu çalismanin sonuçlari da desteklemistir ki erkeklerde osteoporoz görülmekte ve yasla KMY’da azalma ve kirik riski artmaktadir (5). Iskelet maturasyonunda DXA ile yapilan ölçümlerde erkeklerin kadinlara oranla daha yüksek KMY degerlerine sahip oldugu görülmüstür (11). Bu farkin, erkeklerin %30-40 daha genis kemik yüzeyine sahip olmasindan kaynaklandigi düsünülmektedir (12). Daha genis kemik yüzeylerine sahip olmalarina ragmen, yasli erkeklerde kiriklara sik rastlanmaktadir. Bu da yasla artan kemik kaybini göstermektedir (13). Erkeklerde kadinlarda da oldugu gibi asiri alkol tüketimi, glukokortikoid kullanimi, hiperparatiroidizm, hipertiroidizm, antiepileptik ilaç kullanimi, fiziksel aktivitede azalma, immobilizasyon gibi faktörler osteoporoz gelisiminde rol almaktadir. Kadinlarda menapoz süreci östrojen azalmasiyla hizli kemik kaybina neden olmakta ve osteoporoz patogenezinde kritik rol oynamaktadir. Erkeklerde ise androjen seviyesi yavas yavas azalmakta, orta yas dönemindeyken kadinlardakine benzer hizli kemik kaybi olmamaktadir (14). Menapozda östrojen azalmasinin getirdigi hizli kemik yikimi trabeküler perforasyona yol açmaktadir. Artmis osteoklastik aktivitenin olmamasi nedeniyle, erkeklerde trabeküler kemik zamanla incelse de saglamdir (15). Klinik ve laboratuvar olarak bir sebep ortaya konulamamissa idiopatik osteoporozdan bahsedilir. Idiopatik osteoporoz göreceli olarak genç erkeklerde vertebral kiriklarla ortalama 50 yas civarinda görülebilmektedir (16). Looker ve ark. (17) 50 yas üstü beyaz irkta femur boynu osteoporoz prevelansini %7 oraninda bulmuslardir. Sonuçlar Avrupa çalisma grubu sonuçlarina benzerdir (18). Bizim kesitsel çalismamizda hasta sayimiz az olmakla birlikte poliklinigimize basvuran erkek hastalarda osteoporoz orani yüksek bulunmustur. Idiyopatik erkek osteoporozunun altinda yatan sebepler son yillarda arastirilmaya baslanmstir. Primer erkek osteoporozunda sex steroidlerinin eksikliginin etkili oldugu yapilan çalismalarla desteklenmistir (19,20). Idiyopatik erkek osteoporozuna osteoblastarda olusan bir bozuklugun sebep olabilecegi çesitli yazarlar tarafindan öne sürülmektedir (19). Idiopatik osteoporozu olan erkek hastalarda yapilan histomorfometrik çalismalarda kemik yapiminin azaldigi saptanmis, bu duruma osteoblast disfonksiyonun sebep olabilecegi öne sürülmüstür (3,4,5,6,7,8,9,10,11,12,13,14,15,16,17,18,19,20,21,22,23,24). Pernow ve ark.nin genç ve orta yasli erkeklerde (yas ortalamasi 56) primer osteoporoza sebep olan faktörleri arastirmak için yaptiklari bir çalismada transiliak kemik biyopsisi ile izole ettikleri osteoblast benzeri hücrelerin fonksiyonunu incelemisler, sonuç olarak osteokalsin üretimini azaldigini, kemik yikimi ile iliskili olabilecek makrofaj koloni stimüle edici faktör (M-CSF) ve Parathormon iliskili peptit (PTHrP) üretiminin arttigini bulmuslardir (3).Osteoblast ve osteositlerde bulunan östrojen reseptör alfa’nin IEO olan erkeklerde daha düsük düzeyde oldugu saptanmistir (25). Östrojen reseptör alfa ve beta’daki polimorfizm erkek ve kadindaki KMY ile iliskili bulunmustur (26-28). Idiyopatik erkek osteoporozunda azalmis kemik yapiminin kan dolasimdaki azalmis insülin benzeri büyüme faktörü (ILGF-I) ile ilgili oldugu da öne sürülmüstür (29,30). Kemik döngüsü belirleyicilerinin düzeyleri 20-30 yaslar arasinda en yüksek, 50-60 yaslar arasinda da en düsük seviyeye ulasir (4). Szulc ve ark, kemik yikim belirteçlerinin 70 yas sonrasi arttigini göstermislerdir (31). Yapilan diger bir çalismada, erkeklerde kemik döngüsü belirleyicilerinde azalmanin yavas yavas yasla oldugunu , kadinlarda ise menapoz dönemde kemik döngüsünün hizlandigini daha sonra stabillestigini saptamislardir (32). Bizim çalismamizda ise kemik döngüsü belirteçleri normal sinirlarda olup her üç yas grubunda da fark saptanmamistir.Al-Oanzi ZH ve ark., idiopatik osteoporozu olan 21-86 yas arasi erkeklerde D vitamini baglayan proteinin (DBP) anlamli oranda yüksek, serbest plazma 25(OH)D3 düzeyini ise anlamli oranda düsük bulmuslardir. 25(OH)D3 ölçümündense 25(OH)D3 ün plazma DBP e oraninin ölçülmesinin biyolojik aktiviteyi göstermede daha yararli olacagini savunmuslardir (33). Bizim çalismamizda D vitamin düzeyi yasla azalmis ancak her üç yas grubunda da benzer bulunmustur. Parathormon seviyeleri ise her üç yas grubunda yüksek olup, D vitamin seviyesinin rölatif düsüklügüne sekonder yükseldigi seklinde yorumlanmistir.Kalça kirik insidansi her iki cinsiyettede belirgin sekilde artmaktadir. Bu artis kadinlarda 60-65 yas arasinda, erkeklerde 75 yas civarinda belirginlesmektedir (19). Avusturalyada yapilan bir çalismada 60-80 yas arasinda erkeklerde kalça kiriklari %10 oranindayken, 80 yas üzerinde buranin %41 oldugu gösterilmistir (34). Minesota’da yapilan diger bir çalismada kalça kirigindan bir yil sonra %31 artmis mortalite orani bildirilmistir. Bu oran kadinlarda ise %17 bulunmustur (5). Kalça kiriklariyla iliskili morbidite ve mortalite erkeklerde daha yüksek oldugundan osteoporozun erken tani ve tedavisi çok önemlidir. Bizim çalismamizda da 60 yas üstünde hasta olup 6 hastada vertebral kirik tespit edilmistir.Sonuç olarak hastalik kadin ve erkekleri farkli sekilde etkilemekte, morbidite ve mortalite erkeklerde daha yüksek görülmektedir. Çalismamizin az hasta sayisiyla yapilmis olmasi nedeniyle genel bir kaniyi yansitmadiginin farkinda olmamizla birlikte, KMY kolay ölçülebilmesi ve kirik riskini en dogru öngörebilen yöntem olmasi nedeniyle (6), yetiskin erkeklerde KMY DXA ile taranmali, osteoporozun erken tani ve tedavisine önem verilmelidir kannatindeyiz. Daha fazla hasta sayisi ile ve ülkemiz genelinde yapilacak çalismalarla toplumumuzda erkek osteoporozu ve kirik riskinin analizinin yapilmasinin faydali olacagi görüsündeyiz.
