Objective: Fractures after stroke are usually caused by the development of hemiosteoporosis and the high incidence of falls. The aim of this study was to compare bone mineral densities (BMDs) of paretic and nonparetic limbs in stroke patients and to investigate factors determining this difference. Patients and Medhods: Twenty-nine stroke patients with a mean duration of illness 14.34 ± 15.65 months were included in the study. BMDs were measured with dual-energy x-ray absorptiometry (DEXA) from distal radius and femoral neck bilaterally. Activities of daily living and spasticity were also evaluated. Results: Mean age of the patient population was 58.29 ± 12.42 years. 15 patients were within the first year of the stroke, while 14 had a history more than 1 year. Femoral neck BMD were significantly lower in the paretic side; however there was no significant difference for distal radius BMDs. BMD of the affected femoral neck correlated negatively with age, duration of stroke and years since menopause and positively with body weight, FIM scores and spasticity. In addition, there was a positive correlation between all BMDs and FIM scores. At regression analysis, degree of bone loss in femoral neck of paralysed side depended on duration of stroke, age and FIM scores. Conclusion: In conclusion, BMD was decreased significantly in the lower limb of paretic side in stroke patients. This decrease might be prevented or reduced by early rehabilitation.Key Words: Stroke, bone mineral density
Article in Turkish(Use the link for full-text in Turkish)
GIRIS
Pek çok ülkede sakatlik ve ölüm sebepleri arasinda ilk siralarda yer alan inme, getirdigi sosyo-ekonomik yük ile birlikte önemli bir saglik problemidir (1,2). Inmeli hastalarda ortaya çikan önemli komplikasyonlardan biri de siklikla hemiparetik taraftaki ekstremitelerde görülen fraktürlerdir (3,4,4,5,4,5,6). Progresif osteoporoz ve artan düsme riski, bu hastalardaki fraktür gelisiminde rol oynayan baslica nedenlerdendir (3,4,5,6,7). Özellikle alt ekstremitelerde görülen kalça fraktürleri, rehabilitasyon sürecini ve hastaligin prognozunu olumsuz yönde etkilemekte ve mortaliteyi arttirmaktadir. Inme sonucu hemipleji gelisen hastalarda paretik taraf ekstremitelerdeki kemik kütlesinin, nonparetik taraftakinden daha fazla azalmis oldugu çesitli çalismalarda gösterilmistir. Ancak üst ve alt ekstremitelerden hangisinin daha fazla etkilendigi ve kemik kaybini etkileyen faktörler konusunda farkli sonuçlar vardir (5,6,7,8,6,7,8,9,6,7,8,9,10,6,7,8,9,10,11,6,7,8,9,10,11,12,6,7,8,9,10,11,12,13,6,7,8,9,10,11,12,13,14,6,7,8,9,10,11,12,13,14,15). Bu çalismada amacimiz, inme sonucu hemipleji gelisen hastalarda paretik ve nonparetik taraf alt ve üst ekstremitelerdeki kemik mineral yogunluklarini (KMY) karsilastirmak ve kemik kütlesine etki eden faktörleri arastirmakti.
HASTALAR VE YÖNTEM
Çalismaya, Akdeniz Üniversitesi Tip Fakültesi Fiziksel Tip ve Rehabilitasyon klinigine inme nedeniyle basvuran 29 hasta (19 erkek, 10 postmenopozal kadin) alindi. 18 yasindan küçük hastalar, subaraknoid kanama veya anevrizma ruptürü sonucu inme gelisen hastalar, serebellar ve bilateral hemisferik lezyonlar, daha önce geçirilmis inme öyküsü olanlar, herhangi nedenle daha önceye ait sakatligi olanlar, KMY’nu etkileyen ilaç alanlar ile (vitamin D, bifosfanat, kalsitonin, kortikosteroid, östrojen, kalsiyum), KMY’nu etkileyen hastaligi olanlar (romatoid artrit, kronik böbrek yetmezligi, sistemik kemik hastaligi, erken ooferektomi gibi) ve geçirilmis fraktür öyküsü bulunanlar çalismaya alinmadi. Basvuru aninda tüm hastalarin ayrintili anamnezleri alinarak, fizik muayeneleri yapildi ve antropometrik ölçümleri kaydedildi. Serum biyokimyasal tetkikleri (Ca, P, alkalen fosfataz, osteokalsin, PTH, tiroid fonksiyon testleri) ölçüldü. Günlük yasam aktiviteleri fonksiyonel bagimsizlik ölçegi (Functional Independence Measure=FIM) (16) ile, spastisite düzeyleri Modifiye Ashworth-Pederson skalasi (17) ile degerlendirildi. KMY’lari dual enerji X-ray absorbsiyometre (DEXA) ile bilateral distal radius ve femur boynundan ölçüldü. Tüm ölçümler ayni cihaz ve ayni teknisyen tarafindan yapildi. Istatistiksel degerlendirmelerde SPSS 11.0 paket programi kullanildi. Sürekli degiskenlerin analizinde Student T Testi, Anova ve Pearson korelasyon testi kullanildi. Tek degiskenli analizlerde anlamli bulunan faktörler, çok degiskenli lojistik regresyon analizine tabi tutuldu. Anlamlilik için p<0.05 kabul edildi.
