Aim: This study was performed to investigate the relationship between body composition and regional bone mineral density (BMD) in premenopausal women with rheumatoid arthritis (RA). Material and Methods: 23 RA patients and 31 age and sex-matched healthy controls were recruited in this study. Clinical and laboratory assessments of patients were recorded. Health assessment questionnaire (HAQ) was used in the assessment of functional disability. BMD values were measured by dual energy X-ray absorptiometry (DXA). The regional BMD (upper and lower extremities), L1-L4 lumbar spine BMD, femoral neck BMD and total body BMD were analyzed. Also, regional lean mass(upper and lower extremities), total lean mass of body, regional fat mass (upper and lower extremities), body fat mass, percentage of body fat were measured with DXA. Results: BMD values of all body sites were significantly lower in RA patients versus the controls, while body composition determinants were no different between the two groups. BMD of lower extremities, femoral neck and total body were affected by lean mass of lower extremities and total body as independent from body weight in RA patients. Disease duration and HAQ scores were correlated with BMD values among the disease characteristics. Conclusion: Regional and total fat mass does not appear as relationship with BMD values. Lean mass of lower extremities and total body may be significant determinants of BMD on regions of femoral neck, lower limbs and total body in premenopausal women with RA. (From the World of Osteoporosis 2009;15:29-33)Key words: Rheumatoid arthritis, premenopause, body composition, bone mineral density
Article in Turkish(Use the link for full-text in Turkish)
Giris
Romatoid artrit (RA), eklem hasari, erozyonlar ve deformitelere neden olabilen, kronik, enflamatuvar bir hastaliktir (1). RA’li hastalarda sistemik ve periartiküler osteoporoz sik görülmektedir (2). Osteoporoz kirik riskini, morbidite ve mortalite oranlarini arttirmaktadir (3,4). Genel kemik kaybinin etyopatogenezinde, kronik enflamasyon, kemik yikimina neden olan sitokinlerde artis, kemik kaybini etkileyebilen glukokortikoid gibi ilaçlarin kullanimi, fiziksel yetersizlikler gibi çesitli faktörler etkili olmaktadir (5-7). Günümüzde osteoporoz, kemik mineral yogunlugunun (KMY) dual enerji X-ray absorptiometri (DXA) ile ölçülmesiyle belirlenmektedir (4). Kemik kütlesini ve KMY’yi etkileyen bir çok faktör bulunmaktadir (8). Bu faktörler arasindaki önemli bir etken vücut agirligidir. Vücut agirligi büyük ölçüde, yag kütlesi, kas ve kemik kütlesi tarafindan olusturulmaktadir. Bu nedenle vücut kompozisyonunun KMY degerlerini etkiledigi düsünülmektedir. Ancak yag miktari ya da kas kütlesinden hangisinin KMY’yi daha çok etkiledigi kesin olarak belli degildir. Ayrica fiziksel aktivitelerin de vücut kompozisyonunu ve KMY degerlerini etkiledigi bilinmektedir. Douchi ve arkadaslari (9) sedanter kadinlarda vücut yag kütlesinin daha fazla oldugunu ve bunun da egzersizli kadinlardan farkli olarak KMY ile korele oldugunu rapor etmistir. RA gibi hastanin fiziksel aktivitelerini etkileyebilen ve dizabiliteye yol açabilen hastaliklarda da vücut kompozisyonu etkilenebilir. RA’da KMY degerleri birçok çalismayla arastirilmistir. Çalismalarin çogunda hem bölgesel hem de total KMY degerleri saglikli kontrollere göre daha düsük olarak bulunmustur (2,3,4,5,3,4,5,6). Bu KMY degerlerine yag miktari ya da kas kütlesinin etkileri de göz önünde bulundurulmalidir. Saglikli kisilerde vücut kompozisyonu ile KMY arasindaki iliskiyi arastiran çok sayida çalisma olmasina karsin (9-11), RA’da bu sayi oldukça sinirlidir. RA’da vücut kompozisyonunu arastiran çalismalar ya karisik yas grubundaki kadinlari ya da postmenopozal dönemdeki kadinlari içermektedir (12,13). Premenopozal RA hastalarindaki durum ise yeterince arastirilmamistir. Oysa bazi faktörler yasamin belirli dönemlerinde KMY’yi diger dönemlere göre daha fazla etkileyebilir. Bu nedenlerle bu çalisma premenopozal dönemdeki RA hastalarinda vücut kompozisyonu ile bölgesel KMY degerleri arasindaki iliskiyi arastirmak için düzenlenmistir.
Gereç ve Yöntemler
American College of Rheumatology (ACR) kriterlerine (14) sahip 23 premenopozal RA hastasi ile 31 premenopozal dönemdeki saglikli kadin bu çalismaya dahil edildi. Çalismaya katilan tüm bireyler çalisma protokolü hakkinda bilgilendirildi ve Helsinki Deklerasyonuna uygun sekilde yazili onamlari alindi. RA hastalari ve saglikli kontrollerden menopozda olanlar, mensturasyon düzensizligi olanlar, sigara kullananlar, alkol bagimliligi olanlar, kemik kütlesini etkileyebilecek glukokortikoid, methotrexate, oral kondraseptif, tiroid hormonu, antikonvülzan gibi ilaçlari önceden ya da halihazirda kullananlar, agir fiziksel egzersiz yapanlar çalismaya dahil edilmedi. Vücut agirligi ve boy ölçülerek vücut kütle indeksi (VKI) hesaplandi (kg/m2). KMY ve vücut kompozisyonu parametreleri DXA ile ölçüldü (DXA, Hologic QDR-4500W, S/N 48403). Çalismada bölgesel KMY (üst ekstremiteler ve alt ekstremiteler), L1-L4 lomber omurga, femur boynu ve total vücut KMY’si, analiz edildi. Bölgesel (üst ekstremiteler ve alt ekstremiteler) ve total kas ile yag kütleleri, vücut yag yüzdesi de yine DXA ile belirlendi. Istatistiksel analiz Windows programinda SPSS 10.0 paket programiyla düzenlendi. Gruplar arasi karsilastirmalarda Mann-Whitney U testi kullanildi. KMY degerleri, vücut kompozisyonu ve klinik parametreler arasindaki korelasyonlar Pearson ve Parsiyel korelasyon testleriyle analiz edildi. p<0,05 degerleri istatistiksel olarak anlamli kabul edildi.
