STRONSIYUM VE OSTEOPOROZ
Mineraller ve eser elementler kemik hücrelerine direkt veya indirekt etkilerle formasyon ve rezorbsiyon sürecini etkilerler. Bir eser element olan Sr hücre fizyolojisi için gerekenden yüksek dozlarda verildiginde kemikte farmakolojik etki gösterir. Kemikteki anabolik etkileriyle antirezorptif özelliktedir. Sr, dogada yaygin bulunan, osteoporoz tedavisi için önerilen bir eser elementtir. Stronsiyum ranelat, postmenopozal OP’lu kadinlarin tedavisinde kullanilan yeni bir oral ajandir. Ranelik asit ve nonradyoaktif Sr’un stabil iki atomunun biraraya gelmesiyle olusur. Günlük 2 g dozda kullanilir, güvenli ve etkilidir. Sr; aksiyal ve apendiküler iskelet için etkilidir. Ca ve Vit D replasmani kadar iyi tolere edilir. Kemige etkisi doza bagimlidir. Yüksek dozlarda alininca kalsitriol ve kemik mineralizasyonunu azaltici etki yapar (7).Stronsiyum ile vertebral kemik dansitesi ve dayanikliliginda artis olmaktadir. Sr ile yapilan uzun süreli bir çalismada (STRATOS); postmenopozal kadinlara 2 g/gün Sr verilmis ve vertebrada KMY’u artisi, kemik rezorbsiyonunda azalma saptanmistir (8). Kemik mineralizasyonunda defekte neden olmadan kemik dayanikliligini gelistirmesi önemlidir. Invitro olarak Sr; proosteoblastik hücrelerin çogalmasini artirir, osteoprogenitör hücrelerin replikasyonunu stimüle eder, osteoblastlarda nonkollajen protein sentezi kadar kollajenin sentezini de artirir (9). Stronsiyum düsük dozda (2-5 microg) uygulandiginda hücre diferansiyasyonu ve kemik formasyonuna; yüksek konsantrasyonda (20-100 microg) mineralizasyonu degistirerek intakt nodül formasyonuna; ilaç dozunda uygulandiginda hidroksiapatit formasyonuna neden olur (10).Izole rat osteoklastlarinda Sr, preinkübe kemik katmanlarinda doza bagimli olarak kemik rezorbsiyonunu inhibe eder. Sr ranelat, yine doza bagimli olarak tavuk kemik iligi kültürlerinde vitronektin reseptörlerinin alfa subünitleri ve karbonik anhidraz II yapimini inhibe eder (11). Sr direkt ya da matriks aracilarini etkileyerek, osteoklast farklilasmasi ve aktivitesini inhibe ederek antirezorptif etki gösterir. Kullanimi sirasinda kemik alkalen fosfataz (ALP) da anlamli artis, çapraz bagli üriner piridiumda (NTX) anlamli azalma gözlenmistir. Kemik histolojisinde mineralizasyon defekti gösterilmemistir. Yeni vertebral deformite olusumunu %44 azaltir. Plasebo ve 2g/gün dozunda Sr uygulanan çalismada; her iki grupta da benzer yan etkiler gözlenmistir. Bu çalismada; kalça fraktür riskinin %41 oraninda azaldigi ve bu sonuçlara göre Sr’un vertebral ve nonvertebral OP vakalarinda yeni, güvenli ve etkili bir ajan oldugu vurgulanmistir (12). Stronsiyum, plasebo kadar iyi tolere edilir. Stronsiyum 1g/gün gibi düsük dozlarda, erken postmenopozal OP’u olmayan kadinlarin kemik kaybini önlemede etkilidir. Bununla beraber asiri dozlar Ca metabolizmasini bozabilir. Ancak Ca metabolizmasi ve kemik Ca içerigi üzerinde anlamli toksik etkiler olusturmaz. Stronsiyum yeni kompakt kemikte 3-4 kat, yeni kansellöz kemikte eski kemik dokuya oranla 2 kat fazla bulunmustur. Sr kolaylikla degisiklige ugrayabilir. Kemikte matür kristale dogru iyonize hale geçebilir. Sr yüksek dozlarda yeni kemik dokuda heterojen olarak dagilir, ancak kristal düzeyinde anlamli degisiklik olusturmaz (13).Stronsiyum absorbsiyon testi ile Ca emilimine östrojenin etkilerinin arastirildigi bir çalismada; intestinal Ca absorbsiyonunun östrojen ile artmadigi saptanmistir. Yüksek dozlarda Ca verilen olgularda östrojen ile tasinan Sr’un aktive oldugu bulunmustur. Sekiz normal postmenopozal kadinin incelendigi çalismada östrojenin kisa dönem fizyolojik dozdaki tedavisinin intestinal Ca absorbsiyonunu düzenlemedigi görülmüstür (14).Stronsiyumun kemikteki etkileri DEXA ile degerlendirilen kemik mineral yogunlugu ve içeriginin ölçülmesiyle belirlenebilir. Çesitli hayvan modellerinde yapilan çalismalarda Sr’un kemik üzerinde olumlu etkilerinin gösterilmesinden bu yana postmenopozal OP tedavisinde kullanilmaktadir. Ca ve Sr’un karisimi uygulandiginda Sr/Ca orani %0-3.5 mol/mol arasinda degismektedir (15). Sr tuzu S12011’in uygulandigi bir çalismada, maymun iliak kemiklerin mineralizasyonunda Sr’un dagilimi ve etkilesimi incelenmistir. Incelenen 20 maymundan dört tanesi kontrol grubunu olusturmus. 12 maymun yüksek doz (750) Sr tedavisinden 13 hafta sonra, 4 maymun da 750 veya 100 mg/kg/gün oral tedaviden 6 hafta sonra degerlendirilmistir. Sr dagilimi X-ray mikroanaliz ile saptanmistir. Kontrol grubunda kemik minerallerinin homojen olarak dagildigi görülürken özellikle yüksek dozlarda Sr uygulanan vakalarin yeni kemik dokularinda heterojen bir dagilim bulunmustur. Çalismada kemik kitlesi üzerindeki olumlu etkilerin gösterilmesinden sonra Sr’un postmenopozal OP’u önleyici ve tedavi edici oldugu sonucuna varilmistir (16). Ratlarda farmakolojik ve toksik dozlarda Sr’un Ca metabolizmasina etkilerinin incelendigi bir çalismada; 0, 87.5, 175 ve 875 mumol/gün Sr uygulanan 4 grup olusturulmustur. Altmis günün sonunda kemik formasyon, rezorpsiyon, Ca balansi ve intestinal Ca absorbsiyonu degerlendirilmistir. Altmisdört günün sonunda kan ve femur örnekleri alinarak Ca ve Sr’un kemik ve kandaki düzeyleri ölçülmüstür. 175 mumol/gün uygulananlarda Ca’un metabolik parametrelerinde anlamli degisiklik gözlenmemistir. 87.5 mumol/gün Sr uygulananlarda kemik Ca içeriginde artis saptanmistir. Ilginç olarak 875 mumol/gün dozunda ise kemik ve serum Ca içeriginde azalma saptanmistir (17). 0.5, 1 ve 2 g/gün dozlarinda 2 yil tedavi edilen postmenopozal osteoporotik kadinlarda Sr’un kemik mineralizasyon derecesinde degisiklik yapmadan biriktigi görülmüstür. Bu bulgular, Sr’un OP tedavisinde kemik formasyonunu stimüle ettigini göstermektedir. OP tedavisi yalnizca kemik kaybinin önlenmesi olmamalidir. Kemigin mekanik direnci artirilmali ve tekrarlayan yeni fraktürlerin olusumu da engellenmelidir. Kemik metabolizmasinda; kemik resorbsiyonunu azaltici, kemik formasyonunu artirici yöndeki etkisi nedeniyle Sr postmenopozal osteoporozda önemli bir tedavi seçenegi olabilir.
