Bulgular
Vit-B12 seviyesi 400 pg/ml’in altinda olan olgu grubunun yas ortalamasi 58,5±4,6 yil, kontrol grubunun yas ortalamasi 62,5±3,1 yildi (Tablo 1). Hastalarin hepsi postmenopozal dönemdeydi. Her iki grubun demografik degerler açisindan istatistiksel anlamli fark yoktu, aliskanliklar, beslenme ve ilaç kullanimi sorgulandiginda anlamli fark saptanmadi (5). Laboratuvar tetkiklerinden, olgu grubunun vit-B12 seviyesi 242,8±142,9 pg/ml, kontrol grubunun 596,2±120,3 pg/ml (p<0.0001) olarak bulundu, bunun disindaki bakilan parametreler arasinda istatistiksel anlamli fark yoktu (5), (Tablo 2). Olgu ve kontrol gruplarinin KMY karsilastirildiginda gruplar arasinda istatistiksel anlamli fark saptanmadi (5), (Tablo 2).Olgu grubunda on kisinin vit-B12 seviyesi, 200 pg/ml’nin (153) altinda idi. Vit-B12 seviyesi düsük olan bu grupta (grupA), yas ortalamasi 62,40±7,70 yildi. Yas ortalamasi 56,18±7,35 yil olan vit-B12 seviyesi 200-400 pg/ml (298) arasinda 16 kisi (grup B) ile grup A karsilastirildiginda, yas ortalamalari ve lomber KMY’larinda anlamlilik sinirinda fark bulunmadi, vit-B12 seviyeleri ve femur boynu KMY’lari arasinda istatistiksel anlamli farklar saptandi (Tablo 3).
Tartisma
Osteoporoz özürlülük yapabilen yaygin bir iskelet sistemi hastaligidir. Konservatif tedavi önemlidir. Konservatif tedavi içinde egzersiz yani sira yasam tarzi degisiklikleri özellikle de kalsiyum, D vitamini gibi vitamin ve minerallerden zengin bir diet önemli bir yer alir (1-4). Vit-B12 eksikligi ile osteoporoz arasindaki iliskiyi göstermeye yönelik dünyada çalismalar son yillarda yapilmistir (15). Ülkemizde ise bu konu randomize bir yöntem ile çalisilmamistir (33). Bu konu ile ilgili yapilmis dünyada ve ülkemizde yogun klinik çalisma olmadigi gibi, irksal faktörlerin önemli olmasi (16,17,18,19,17,18,19,20,21,22,23,24,25,26,27,28,29,30,31,32,33,34) nedeni ile bu çalismada osteoporoz ile vit-B12 iliskisinin daha parametrik degerlerle arastirilmasi amaçlanmistir. Serum vitamin B12 düzeylerini bir çok laboratuvar 200-900 pg/ml olarak kullanmaktadir. 100 pg/ml nin altinda B12 eksikligi için tanisal deger spesifikligi yüksekken, 100-400 pg/ml arasi spesifite düser. Vücudun vit-B12 düzeyi hakkinda kesin bilgi saglamaz, vit-B12 eksikligi klinik bulgulari, B12 seviyeleri hafif azalmalar hatta normal sinirlar içinde iken bile gelisebilir (35). Çalismada vit-B12 400 pg/ml alti ve üstü olarak ayrilmasi bu nedene baglidir. Bazi çalismalarda da vit-B12 eksikligi klinik tani degeri olan 200 pg/ml alti ve düsük normal kabul edilen 300 pg/ml alti olarak alinmistir (15). Bir tanimlamada ise, vit-B12 seviyesi 200 pg/ml den daha az ise eksiklik , serum seviyesi 200-350 pg/ml ise buna borderline eksiklik denir (6). Bizim vit-B12’si eksik ve borderline eksik hastalarimizin KMY’ni de çalismamizda ayrica karsilastirildi. Dünyada yapilan çalismalarda vit-B12 eksikligi oranlarini yasli nüfus için çok degisken bulmuslardir, bu oranlar %10-43 arasinda degismektedir (5,6). Ekonomik durumu iyi olan bir grupta yapilan bir çalismada %37,5 vit-B12 eksikligi bulunmustur (39). Ülkemizde orta yasli (yas ortalamasi 46,4 yil) bir grupta yapilan çalismada vit-B12 eksikligi %24 bulunmustur (40). Çalismamizda 55-65 yas arasi kadinlarda, kronik mekanik bel agrili hasta grubumuzda vit-B12 eksikligini %18,1 olarak saptanmistir. Çalismamizda sadece kadin populasyonun alinmasida bir limitasyondur, fakat daha önceki vit-B12 eksikliginin osteoporoz ile iliskisini inceleyen bazi çalismalarda erkeklerde vit-B12 eksikligi ve KMY arasinda iliski olmadigi belirtilmistir, biz de bu nedenle çalismanin homojenizasyonunu da bozacagi için erkek hasta grubunu almadik (24,25,26,27,28,29,30,31). Bununla ilgili çeliskili yayinlar da mevcuttur, Tucker ve arkadaslari (28) erkeklerde daha çok femur KMY’sinin, kadinlarda ise lomber KMY’nin düstügünü vit-B12 düsüklügü ile iliski olarak gösterilmistir. Vit-B12 eksikligi ile ilgili olarak kalça kiriklarinin her iki cinsiyette arttigini belirtmislerdir. Vit-B12 eksikligi genç yaslarda daha az karsilasilan bir tablo oldugundan hastalarin orta yasta olmalari tercih edilmistir (15).Genel olarak literatür verileri degerlendirildiginde vit-B12 ile osteoporoz iliskisi çalismalarda bildirilmistir (15,16,17,18,19,20,21,22,23,24,25,26,27,28,29,30,16,17,18,19,20,21,22,23,24,25,26,27,28,29,30,31,32,33). Düsük vit-B12 seviyelerinin yasli kadinlarda kalçada kemik yogunlugu kaybini hizlandirdigini belirtmislerdir. Bunun vit-B12’nin direkt bir etkisi mi yoksa genel beslenme ile ilgili bir gösterge mi, bunun net olarak söylenmesinin zor oldugu bildirilmistir (15). Sato ve arkadaslari da yaptiklari çalismalarda femurda vit-B12 eksikligi ile ilgili olabilecek KMY azalmasi saptamislardir (26). Bir çalismada folik asit ve vit-B12’nin kalça kirigi ile iliskisine bakilmis, vit-B12’nin kalça kirigi ile daha çok ilgili olabilecegi bildirilmistir (32). Bizim çalismamizda da vit-B12 seviyesi 200 altinda olanlarda, 200-400 pg/ml olanlara göre bu arastiricilarin sonuçlarina benzer sekilde femur KMY degerlerinde düsüklük elde edildi. Tucker ve arkadaslarinin (28) çalismasinda da lomber bölge KMY daki düsüklük vit-B12 eksikligi ile korele bulunmustur. Ülkemizde yapilan bir çalismada osteoporozlu ve osteopenik postmenapozlu kadinlarda saglikli populasyona göre daha yüksek homosistein seviyeleri saptanmistir, çalismada sadece lomber bölge KMY degerlendirilmis buna göre osteoporoz ve osteopenisi olanlarda vit-B12 eksikligi arastirilmistir (33). Çalismacilar, vit-B12 düsüklügünün homosisteini arttirdigini bunun da osteoblast aktivitesine ve kollajene etkileyebilecegini ve osteoporoza neden olabilecegini öne sürmüslerdir. Bizim çalismamizda vit-B12 seviyeleri düsük ve borderline gruplarin lomber KMY’leri karsilastirildiginda istatistiksel anlamlilik sinirina yakin sonuç bulunmustur. Bir hayvan deneyinde vit-B12 eksikliginin osteoporoz ile ilgili olmadigi iddia edilmistir (41). Fakat ülkeler arasi alinan sonuçlarda degiskenlik görülürken, hayvan modellerine göre degerlendirmeler yanlis olabilir.Bazi çalismalarda da vit-B12 eksikliginden çok folik asit eksikliginin osteoporoz ile iliskili oldugu belirtilmistir (29). Diger bir çalismada folik asit aliminin KMY arttirdigini vit-B12 almanin ise etkilemedigi gösterilmistir (32). Çalismamiza folik asit eksikligi olan vakalar alinmadi.Burada olgu grubundaki hastalardaki vit-B12 eksikliginin belirgin olmasi ve kontrol grubuna göre istatistiksel anlamli farkli bulunmasi bir etyolojik faktör olarak vit-B12 eksikliginin osteoporozda rol oynayabilecegini düsündürmektedir. Vit-B12 eksikligi yapabilecek hastaliklarin dislanmasi nedeni ile diyet ön plana çikmistir. Stone ve ark. vit-B12 eksikliginde dietle ilgili faktörlerin önemine deginmislerdir (15). Bu çalismada dietle ilgili bir sorgulama osteoporoz yönünden yapilmissada vit-B12 eksikligi için vejeteryanlik, alinan protein sorgulanmis ve vit-B12 eksikligi yapabilecek ilaçlar arastirilmistir. Ilaçlardan özellikle H2 reseptör blokerleri ve proton pompa inhibitörleri ile vit-B12 eksikligi ile ilgili çalismalar mevcuttur (42). Bel agrili hastalarda da analjezik tedavi sirasinda olusabilecek gastrik komplikasyonlar için bu ilaçlar kullanilmaktadir. Ayrica nonsteroid antiinflamatuar ilaçlarin da vit-B12 eksikligi yapabildigi bilinmektedir. Çalismamizda bu ilaçlarin son üç ayda alinmamis olmasina dikkat edildi, fakat daha önce kullanimlari ile ilgili bilgi alinmadi, her iki grubun randomize olmasi, benzer tanilar ve hastalik sürelerine sahip olmalari nedenleri ile çalismanin bu limitasyonu önemsenmeyebilir. Diger limitasyonlar, çalismanin tek merkezli yapilmasi, hasta sayisinin azligidir, ancak yas ve BMI açisinda eslesmis vit-B12 eksikligi olmayan bir kontrol grubu olmasi bizim sonuçlarimizi anlamli kilmaktadir. Çalisma dizayni olarak bizim çalismamiz randomize ve vit-B12 eksikliginde KMY ler arasi farklar degerlendirilmis, vit-B12 seviyeleri düstükçe femur KMY’larinda belirgin azalma meydana çikmistir. Fakat, vit-B12’nin bunun direkt bir etkisi midir yoksa, iskelet yapisini etkileyen, genel beslenme hakkinda fikir veren bir gösterge midir belirgin degildir. Bizim düsüncemize göre B12 vitamini protein sentezi üzerinden kollajen yapisini ve dolayisi ile iskelet yapisini etkilemekte ve osteoporozda etkili olmaktadir.Sonuç olarak, vit-B12 eksikliginin tedavisi ucuz ve kolaydir. Genel populasyonda vit-B12 eksikligi 50 yas ve üzerindeki hastalarda arastirilmali ve eksik olan kisilerde tedavi programi özellikle vit-B12 seviyesi düsüklügü olan osteoporozlularda, vitamin B12 tedavisi, osteoporoz tedavisi ile birlikte planlanmalidir. Ancak, bu çalismanin sonucunda vit-B12 ve osteoporoz iliskisi ile ilgili daha ayrintili yorum yapabilmek için çok merkezli ve genis hasta grubunu içeren çalismalara ihtiyaç vardir.
