GIRIS
Osteoporoza bagli gelisen omurga kiriklarinin yasam kalitesini önemli ölçüde etkiledigi bilinmektedir (1).Osteoporozun fraktur, kifoz, agri gibi fiziksel etkileri iyi bilinmekle beraber psikolojik, sosyal ve yasam kalitesiyle ilgili sonuçlari daha az arastirilmistir (2).Yasli nüfusun giderek artmasi, osteoporotik kiriklar ve ona bagli gelisen deformitelerle daha sik karsilasilmasina neden olmustur. Agri ve fonksiyonel kisitlanma nedeniyle yasam kalitesinde olusan degisiklikler takiplerde parametre olarak gözönünde tutulmaya baslanmistir.Yasam kalitesinin degerlendirilmesinde kullanilan degisik yöntemler bulunmaktadir (3). QUALEFFO-41 ve SF-36 gibi ölçütlerin hangisinin osteoporotik kirik bulunan hastalarin takibinde daha yararli oldugu henüz kesinlik kazanmamistir. Bu çalismamizda amacimiz, IÜ Cerrahpasa Tip Fakültesi Fiziksel Tip ve Rehabilitasyon AD Osteoporoz Poliklinigine basvuran osteoporozlu hastalarda, omurgada kirigi olan ve olmayan olgularda, kirigin yasam kalitesine etkisini arastirmakti. Ikinci amacimiz ise QUALEFFO-41 ile SF-36’nin sonuçlarinin karsilastirilmasi idi.
TARTISMA
Bu çalisma osteoporozlu hastalarda yasam kalitesinin degerlendirilmesinde QUALEFFO-41 ve SF-36’nin kullanilabilecegini göstermektedir. Osteoporozda yasam kalitesini degerlendirmek için çok farkli sorgulama indeksleri bildirilmistir.Ancak yapilan çalismada hangisinin en üstün olduguna dair kesin bir bilgi henüz ortaya çikmamistir (4).QUALEFFO-41’in geçerliligi degisik çalismalarda test edilmis bir yöntemdir.Ancak genellikle vertebra kirigi olan hastalarda uygulandiginda daha yüksek skorlarin ortaya çiktigi bildirilmistir (5). Toplam 382 kadin hastada osteoporotik kiriklarin etkisini inceleyen bir çalismada ilerleyen yas ve kalça kiriklarinin çok daha olumsuz etkileri oldugunu bildirmistir (6).Bizim osteoporozlu olgularin 25’inde vertebra kirigi bulunuyordu. Kiriksiz olgularin sayisi azdi. Bu nedenle QUALEFFO-41’in osteoporoza bagli kirikli hastalar ile kontrol olgulari arasinda istatiksel olarak karsilastirilmasi zordu. Agri, günlük yasam aktiviteleri, bos zaman ve sosyal aktiviteler ile ilgili sorgulamada hasta grubu ve kontrol grubu arasinda anlamli bir fark bulunmadi (p>0.05). Ev içi aktiviteleri yönünden yapilan karsilastirmada , yemek hazirlama parametresinde anlamli fark bulundu (p=0.021). Hasta grubu ve kontrol grubu arasinda hareket yönünden; sandalyeden kalkma (p=0.16), bir kat merdiven çikma (p=0.041) anlamli, 100 m. yürüme (p=0.006) ileri derecede anlamli fark bulundu.Farkli alanlarda saptanan bu uyumsuzluk, vertebral kirik bulunan osteoporozlu olgularda kirik lokalizasyonuna bagli olabilir. Ayrica kirigi olmayan olgularda bildirilen agri, mekanik yetersizlikten de kaynaklanabilir. Lomber vertebra kiriklarinin yürüme, egilip kalkma, cisim kaldirma ve tasima fonksiyonlarini daha fazla etkiledigi genel olarak bildirilmistir (7-8).QUALEFFO-41 skorunun artan vertebra kirigi sayisi, yas ve kirik lokalizasyonu ile arttigi gösterilmistir (9).Olgularin sayisi nedeniyle kirik sayisina ve kirik lokalizasyonuna bagli olarak kiriklarin yasam kalitesini nasil farkli olarak etkiledigini saptayamadik. Bunu çalismanin eksikligi olarak görüyoruz.Bizim olgularimizda da en çok etkilenen fonksiyonlar olarak merdiven çikma-inme ve yemek yapma gibi ev isi aktiviteleri saptaniyordu. Her iki kullanilan sorgulama formunu da bu konuda duyarli olarak bulduk.QUALEFFO-41 ile SF-36’nin sonuçlari ayni alanlarda benzerlik gösteriyordu. Her iki ölçütün genellikle iyi bir korelasyon gösterdigi saptanmistir (3).Ayni çalismada QUALEFFO-41’in vertebra kirigi olan ve olmayan osteoporozlu hastalari, genel saglik sorgulamalarina göre daha iyi ayirt edebildigi de gösterilmistir (3). Toplam 304 kadinin incelendigi diger çalismada ise aralarinda QUALEFFO-41 ve SF-36 ‘ininda incelendigi dört ayri sorgulama yöntemi karsilastirilmis ve hepsinin de uygulanabilirligi ortaya konmustur (10).Olesik ve arkadaslarinin 751 hastada yaptiklari, vertebra kirigi olan ve olmayan hastalari inceledikleri çalismalarinda da QUALEFFO-41 ile karsilastirilan Nottingham Saglik Profili (NHP) ile EQ-50 (European Quality) arasinda korelasyon saptanmistir (9).Osteoporozlu hastalarda yasam kalitesinin ortaya konmasi için kullanilabilecek özel formlardan olan QUALEFFO-41’in daha büyük sayida hasta serilerinde uygulanmasi gerektigi düsüncesindeyiz.(tablo 5).
