Öz
Amaç
Osteoporoz, kemik kırılganlığına ve kırık riskinin artmasına neden olan kronik bir metabolik kemik hastalığıdır. Demografik değişiklikler ve yaşam tarzı değişiklikleri nedeniyle osteoporoz prevalansı artmıştır. Osteoporotik kırıklar önceki bir kırılganlık kırığı ile ilişkilidir. İlk kez kırılganlık kırığı geçiren bir hastada kırıkların tekrarlama riski çok yüksektir. Kurumumuz acil servis birimine, 65 yaş üstü bireyler, düşmelere ve düşük enerjili travmalara bağlık sıklıkla kalça kırığı nedeniyle başvurmaktadır. Bu çalışmada hastaların yeni kırıkların önlenmesi ve osteoporoz konusunda gerekli önlemlerin alınması konusunda farkındalık düzeylerinin belirlenmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem
Tanımlayıcı ve kesitsel olan bu çalışmaya osteoporotik kırığı olan 112 hasta dahil edildi. Verilerin toplanmasında hasta bilgi formu ve osteoporoz farkındalık ölçeği (OFÖ) kullanıldı.
Bulgular
Hastaların 83’ü (%74,1) kırıklarının osteoporotik olduğundan habersizdi ve %35,7’sinde (n=40) daha önce kırık öyküsü vardı. Kırık öncesi osteoporoz tanısı alan, ailesinde osteoporoz tanısı alıp tedavi edilen ve osteoporoz konusunda eğitim alan hastaların OFÖ toplam puan ortalaması anlamlı olarak yüksek bulundu. Eğitim durumu ile OFÖ toplam puanı arasında orta düzeyde pozitif korelasyon olduğu belirlendi (r=451; p<0,001). Daha önce kırığı olan ve olmayan hastalar arasında OAS toplam skoru açısından fark yoktu (p=0,817). Kırık öncesinde osteoporoz tanısı alan hastaların %53,5’inin halen osteoporoz konusunda eğitime ihtiyaç duyduğu belirlendi.
Sonuç
Hasta eğitiminin farkındalığı artırdığı ancak hastalarda olumlu koruyucu tutumlar geliştirememiş olması risk grubundaki kişiler için tekrarlanan eğitimlerin gerekliliğini göstermiştir. Kemik mineral dansitometrisi tarama oranları, kırılganlık nedeniyle kırık öyküsü olan hastalarda bile düşüktür. Ortopedi uzmanlarının osteoporoz eğitimi ve tanısı konusunda farkındalıkları artırılmalıdır. Osteoporozun erken tanısına yönelik tarama testlerinin yaygınlaştırılması bir halk sağlığı politikası olarak gündemde olmalıdır.
Anahtar Kelimeler: Anahtar kelimeler: Osteoporoz, farkındalık, osteoporotik kırıklar, hastaların eğitimi
Kaynakça
Sozen T, Ozisik L, Calik Basaran N. An overview and management of osteoporosis. Eur J Rheumatol. 2017;4:46-56.
Thulkar J, Singh S, Sharma S, Thulkar T. Preventable risk factors for osteoporosis in postmenopausal women: Systematic review and meta-analysis. J Midlife Health. 2016;7:108-13.
Odén A, McCloskey EV, Kanis JA, Harvey NC, Johansson H. Burden of high fracture probability worldwide: secular increases 2010-2040. Osteoporos Int. 2015;26:2243-8.
Curtis EM, van der Velde R, Moon RJ, van den Bergh JPW, Geusens P, de Vries F, et al. Epidemiology of fractures in the United Kingdom 1988-2012: Variation with age, sex, geography, ethnicity and socioeconomic status. Bone. 2016;87:19-26.
Schnell AD, Curtis JR, Saag KG. Importance of Recent Fracture as Predictor of Imminent Fracture Risk. Curr Osteoporos Rep. 2018;16:738-45.
Toth E, Banefelt J, Åkesson K, Spångeus A, Ortsäter G, Libanati C. History of previous fracture and imminent fracture risk in swedish women aged 55 to 90 years presenting with a fragility fracture. J Bone Miner Res. 2020;35:861-8.
Söreskog E, Ström O, Spångéus A, Åkesson KE, Borgström F, Banefelt J, et al. Risk of major osteoporotic fracture after first, second and third fracture in Swedish women aged 50 years and older. Bone. 2020;134:115286.
Johansson H, Siggeirsdóttir K, Harvey NC, Odén A, Gudnason V, McCloskey E, et al. Imminent risk of fracture after fracture. Osteoporosis Int. 2017;28:775-80.
Büyükvural Şen S, Kaya E, Aygün Bilecik N. Knowledge level and awareness about osteoporosis in patients with spinal cord injury. Turkish J Osteoporos. 2022;28:188-92.
Türkiye National Council for Secondary Fracture Prevention (NCSFP). Solutions for Fracture Prevention in Türkiye Capture The Fracture®.; 2023 Agu. https://www.osteoporosis.foundation/educational-hub/files/capture-fracturer-solutions-fracture-prevention-turkiye.
Choi E, Kim J, Chung M, Hwang K. Development of an osteoporosis awareness scale for women. J Korean Acad Nurs. 2008;38:813-21.
12. Aktürk SO, Meseri R, Özentürk MG. The Psychometric property evaluation of the Turkish version of the osteoporosis awareness scale. Turk J Osteoporos. 2021;27:151-8.
Toh LS, Lai PSM, Wu DBC, Wong KT, Low BY, Anderson C. The development and validation of the Osteoporosis Prevention and Awareness Tool (OPAAT) in Malaysia. PLoS One. 2015;10:0124553.
Tuzun S, Eskiyurt N, Akarirmak U, Saridogan M, Senocak M, Johansson H, et al. Incidence of hip fracture and prevalence of osteoporosis in Turkey: The FRACTURK study. Osteoporos Int. 2012;23:949-55.
Aydın T. Awareness of Osteoporosis in Orthopaedic Surgeons. Turk J Osteoporos. 2020;26:63-9.
Şahin E, Dilek B, Baydar M, Kösehasanoğullari M, Uçku R, Öncel S, et al. Awareness of osteoporosis and its related factors after distal radius fractures in patients aged 45 years and older. Turkish Journal of Physical Medicine & RehabilitatioN. Turk J Phys Med Rehab. 2013;59:52-6.
Kurt EE, Koçak FA, Tuncay F, Erdem HR, Kıranatlıoğlu F. Knowledge level and awareness about osteoporosis among risk group of rural women. Turk J Osteoporos. 2015;21:63-8.
Matzkin EG, DeMaio M, Charles JF, Franklin CC. Diagnosis and Treatment of Osteoporosis: What Orthopaedic Surgeons Need to Know. J Am Acad Orthop Surg. 2019;27:902-12.
Lo SST, Kok WM. Osteoporosis knowledge, health beliefs, and self-efficacy in Hong Kong Chinese men. Arch Osteoporos. 2022;17:60.
Oumer KS, Liu Y, Yu Q, Wu F, Yang S. Awareness of osteoporosis among 368 residents in China: a cross-sectional study. BMC Musculoskelet Disord. 2020;21:197.
Jehle‐kunz S, Häuselmann HJ, Keschawarzi M, Lamy O, Luzuy F, Marcoli N, et al. Risk Factors, manifestation, and awareness of osteoporosis among patients of various specialists in Switzerland: Results of a national survey. Healthcare (Basel). 2022;10:295.
Özişler Z, Delialioğlu SÜ, Özel S, Onat ŞŞ, Şahin AY, Dolmuş M. Yaşlılarda Osteoporoz Farkındalığı: Yaşlılarımız Nerede?. Turk J Osteoporos. 2015 Aug;21(2):69-72.
Akyol Y, Ulus Y, Bilgici A, Kuru Ö. The comparison of knowledge level and awareness of osteoporosis between premenopausal and postmenopausal women. Turk J Osteoporos. 2020;26:10-8.
Fahmy H, Ahmad M, Elayan R, Ibrahim H, Mahmoud S, Osman S. Effectiveness of educational program on osteoporosis knowledge and beliefs among older adult people. Int Med J. 2021;28:73-7.
Kraus M, Neuerburg C, Thomasser N, Stumpf UC, Blaschke M, Plötz W, et al. Reduced awareness for osteoporosis in hip fracture patients compared to elderly patients undergoing elective hip replacement. Medicina (Kaunas). 2022;58:1564.
Ayyash M, Jaber K, Daghash R, Abu-Farha R, Alefishat E. Perception and awareness of osteoporosis and its related risk factors among women: A cross-sectional study. Electron J Gen Med. 2023;20:2516-3507.
