Öz
Amaç
Vitamin D insan sağlığı üzerine çok yönlü etkileri olan steroid yapıda bir hormondur. Amyotrofik lateral skleroz ilerleyici kas güçsüzlüğü, spastisite, yutma, konuşma bozuklukları ve solunum yetmezliğine yol açan motor nöronların progresif kaybıyla karakterize nörodejeneratif hastalıktır. Çalışmalarda vitamin D’nin nörolojik pek çok hastalıkla da ilişkili olduğu bildirilmiştir. Amacımız amyotrofik lateral skleroz hastalarında vitamin D düzeylerini değerlendirmek ve sağlıklı kontrollerle karşılaştırmak, vitamin D düzeyinin fonksiyonel ambulasyon düzeyleriyle ilişkisini değerlendirmektir.
Gereç ve Yöntem
Retrospektif, kesitsel çalışmaya tıp fakültesi fiziksel tıp rehabilitasyon kliniğinde takipli El Escorial kriterlerine göre kesin amyotrofik lateral skleroz tanılı kadın ve erkek 29 hasta ve 28 sağlıklı kontrol alındı. Hastaların kayıtlı dosyalarından demografik, klinik verileriyle vitamin D düzeyleri kaydedildi. Vitamin D düzeyleri sağlık kontrollerle karşılaştırıldı.
Bulgular
Amyotrofik lateral skleroz hastalarının vitamin D düzeyi: 20,21±9,53, sağlıklı kontrol grubunun 26,69±8,90 idi. Gruplar arası vitamin D düzeylerindeki fark istatistiksel olarak anlamlıydı (p=0,034). Hastaların ambulasyon düzeyi ile vitamin D düzeyleri arasında ilişki saptanmadı (p=0,202).
Sonuç
Amyotrofik lateral skleroz hastaları vitamin D eksiklik/yetersizlik açısından risk altında olan bir gruptur. Bu hastalara vitamin D düzeylerinin düzenli ölçümlerinin yapılması ve tedavilerinin planlanmasının uygun olacağını düşünmekteyiz.
Anahtar Kelimeler: Anahtar kelimeler: Amyotrofik lateral skleroz, vitamin D, ambulasyon
Kaynakça
Theodoratou E, Tzoulaki I, Zgaga L, Ioannidis JP. Vitamin D and multiple health outcomes: umbrella review of systematic reviews and meta-analyses of observational studies and randomised trials. BMJ. 2014;348:g2035.
Yao P, Bennett D, Mafham M, Lin X, Chen Z, Armitage J, et al. Vitamin D and Calcium for the Prevention of Fracture: A Systematic Review and Meta-analysis. JAMA Netw Open. 2019;2:e1917789.
Mazahery H, von Hurst PR. Factors Affecting 25-Hydroxyvitamin D Concentration in Response to Vitamin D Supplementation. Nutrients. 2015;7:5111-42.
Masrori P, Van Damme P. Amyotrophic lateral sclerosis: a clinical review. Eur J Neurol. 2020;27:1918-29.
Hardiman O, Al-Chalabi A, Chio A, Corr EM, Logroscino G, Robberecht W, et al. Amyotrophic lateral sclerosis. Nat Rev Dis Primers. 2017;3:17071.
Lanznaster D, Bejan-Angoulvant T, Gandía J, Blasco H, Corcia P. Is There a Role for Vitamin D in Amyotrophic Lateral Sclerosis? A Systematic Review and Meta-Analysis. Front Neurol. 2020; 11: 697.
Osteoporoz ve Diğer Metabolik Kemik Hastalıkları Çalışma Grubu. Osteoporoz ve Metabolik Kemik Hastalıkları Tanı ve Tedavi Kılavuzu. Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği; 2020. Available from:URL:https://file.temd.org.tr/Uploads/publications/guides/documents/20210104143325-2021tbl_kilavuz5e76bb3d16.pdf
Gündüz NE, Dilek B, Ergin O, Şahin E, Dadaş Ö, Kızıl R, et al. “Nöromusküler Hastalıklarda Aktivite Kısıtlanması ve Fonksiyonel Değerlendirme: Tersiyer Bir Merkez Sonuçları.” J PMR Sci. 2023;26:199-205.
Çubukcu M, Türe E, Yazıcıoğlu B, Yavuz E. Türk Aile Hek Derg. 2021;25:47-52.
Di Somma C, Scarano E, Barrea L, Zhukouskaya VV, Savastano S, Mele C, et al. Vitamin D and Neurological Diseases: An Endocrine View. Int J Mol Sci. 2017;18:2482.
Libonati L, Onesti E, Gori MC, Ceccanti M, Cambieri C, Fabbri A, et al. Vitamin D in amyotrophic lateral sclerosis. Funct Neurol. 2017;32:35-40.
Elf K, Askmark H, Nygren I, Punga AR. Vitamin D deficiency in patients with primary immune-mediated peripheral neuropathies. J Neurol Sci. 2014;345:184-8.
Cortese R, D’Errico E, Introna A, Schirosi G, Scarafino A, Distaso E, et al. Vitamin D levels in serum of amyotrophic lateral sclerosis patients. (P2.069). Neurology. 2015;84(Suppl 14).
Crick PJ, Griffiths WJ, Zhang J, Beibel M, Abdel-Khalik J, Kuhle J, et al. Reduced Plasma Levels of 25-Hydroxycholesterol and Increased Cerebrospinal Fluid Levels of Bile Acid Precursors in Multiple Sclerosis Patients. Mol Neurobiol. 2017;54:8009-20.
Plantone D, Primiano G, Manco C, Locci S, Servidei S, De Stefano N. Vitamin D in Neurological Diseases. Int J Mol Sci. 2022;24:87.
Karam C, Barrett MJ, Imperato T, Macgowan DJ, Scelsa S. Vitamin D deficiency and its supplementation in patients with amyotrophic lateral sclerosis. J Clin Neurosci. 2013;20:1550-3.
Öğüş E, Sürer H, Kılınç AŞ, Fidancı V, Yılmaz, Dindar N, et al.Evaluation of Vitamin D Levels by Months, Sex and Age. Ankara Med J. 2015;5(1):1-5.
Chevalley T, Brandi ML, Cashman KD, Cavalier E, Harvey NC, Maggi S, et al. Role of vitamin D supplementation in the management of musculoskeletal diseases: update from an European Society of Clinical and Economical Aspects of Osteoporosis, Osteoarthritis and Musculoskeletal Diseases (ESCEO) working group. Aging Clin Exp Res. 2022;34:2603-23.
Gianforcaro A, Solomon JA, Hamadeh MJ. Vitamin D(3) at 50x AI attenuates the decline in paw grip endurance, but not disease outcomes, in the G93A mouse model of ALS, and is toxic in females. PLoS One. 2013;8:e30243.
Paganoni S, Macklin EA, Karam C, Yu H, Gonterman F, Fetterman KA, et al. Vitamin D levels are associated with gross motor function in amyotrophic lateral sclerosis. Muscle Nerve. 2017;56:726-31.
Yang J, Park JS, Oh KW, Oh SI, Park HM, Kim SH. Vitamin D levels are not predictors of survival in a clinic population of patients with ALS. J Neurol Sci. 2016;367:83-8.
Camu W, Tremblier B, Plassot C, Alphandery S, Salsac C, Pageot N, et al. Vitamin D confers protection to motoneurons and is a prognostic factor of amyotrophic lateral sclerosis. Neurobiol Aging. 2014;35:1198-205.
Mentis AA, Bougea AM, Chrousos GP. Amyotrophic lateral sclerosis (ALS) and the endocrine system: Are there any further ties to be explored? Aging Brain. 2021;1:100024.
