D Vitamininin Yaşam Kalitesi İle İlişkisi

D vitamini, yağda eriyen, sekosteroid hormon olup, kalsiyum ve fosfatın barsaklardan emilimini artırarak ve osteoidin olgunlaşmasını ve mineralizasyonunu uyararak kemik yapımında rol alır. Vitamin D'nin temel görevi çocuklarda büyüyen kemik dokusunun, erişkinlerde ise kemik yeniden yapımı; mineralizasyonu için gerekli kalsiyum ve fosfor konsantrasyonunu idame ettirmektir.Bir ön hormon olan D vitaminin deride sentezlenen kolekalsiferol (vitamin D3) ve besinlerle alınan ergokalsiferol (vitamin D2) olmak üzere iki kaynağı vardır. Normal koşullar altında insan vücudunda bulunan D vitaminin %90-95’i güneş ışınlarının etkisi ile deride sentez edilir. Özellikle içine katılmadıkça besinlerle alınan vitamin D’nin büyük bir önemi yoktur. Güneş ışığı temel kaynaktır ve yeterince faydalanılırsa ilave D vitamini almaya gerek yoktur. Bitkisel kaynaklarda vitamin D, öncül molekül şeklinde (ergosterol) bulunur ve vücutta vitamin D2’ye dönüşür. Vitamin D3 ile aynı fonksiyona sahip olan besin kaynaklı vitamin D barsaktan emildikten sonra lenf damarları ile karaciğere aktarılır.D vitaminlerinin, çocukluk çağı kemik hastalıklarının önlenmesinde etkileri yıllardır bilinmektedir (1). D vitamini eksikliği tüm dünyanın problemidir ve artık pandemik olarak tanımlanmaktadır (2). Vitamin D düzeyi düşüklüğü yalnızca basit bir biyokimyasal bozukluk olmayıp; beraberinde kemik yapım-yıkım hızında artma, osteporoz ve hafif osteomalazi ve kalça ya da diğer kemiklerdeki kırık olasılığında artma gibi fizyolojik, klinik ve patolojik bulgulara yol açmaktadır. Kemik formasyonundaki bozulmanın yanı sıra proksimal kas güçsüzlüğüne ve nöromusküler koordinasyonda bozulmaya neden olduğundan düşmelere yatkınlığı ve kırık riskini artırıp, ağrı ve fonksiyonel kısıtlılığa neden olarak yaşam kalitesini olumsuz etkiler.Yaşam kalitesi, ‘subjektif iyilik hali’ olarak tanımlanmaktadır. Dünya Sağlık Örgütü sağlığı sadece hasta olmama hali değil aynı zamanda fiziksel, zihinsel ve sosyal olarak iyi olma hali olarak tanımlamıştır. Bu tanım yaşam kalitesi kavramını içinde bulundurmaktadır. Yaşam kalitesi, kişinin fiziksel sağlığı ve psikolojik durumunun yanı sıra sosyal yaşantısından ve çevreyle olan ilişkilerinden de etkilenen geniş bir kavramdır (3). D vitamini eksikliği ile yaşam kalitesi arasındaki ilişkiyi araştıran çalışmalar yetersizdir. Bu çalışmanın amacı D vitamini ile yaşam kalitesi arasındaki ilişkiyi araştırmaktır.

Gereç ve Yöntem

Çalismamiza, Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon poliklinigi ve Osteoporoz özel dal poliklinigine basvuran, çalismaya katilmaya gönüllü olan, 35-65 yas arasinda, 110 kadin dahil edildi. Sekonder osteoporoz tanisi olan, malignite, inflamatuar eklem hastaligi, diabetes mellitus, nöromusküler hastalik, generalize kardiyovasküler hastalik, tiroid/paratiroid fonksiyon bozuklugu olan, antiepileptik, steroid, antikoagülan ve antiandrojenik ilaçlar kullanan olgular çalismaya dahil edilmedi. Hastalarin demografik özellikleri, vücut kütle indeksi (VKI), fiziksel aktivite, giyim tarzi, güneslenme miktari, beslenme durumu, sigara, kahve, çay, menopoz durumu, osteopeni-osteoporoz varligi, eslik eden hipertansiyon, biyokimyasal degerleri; glukoz, üre, kreatinin, ALP, Ca, P, protein, albümin, 25(OH)D düzeyi, PTH, spot idrarda Ca/kreatinin orani kayit edildikten sonra yasam kalitesi ölçümü için Kisa Form–36 Saglik Anketi (SF–36) ve Avrupa Osteoporoz Dernegi Yasam Kalitesi Anketi (QUALEFFO–41) ölçekleri uygulandi. Ayrica denge degerlendirmesi için Modifiye Romberg testi, mobilite degerlendirilmesi için Kalk ve Yürü testi, yürüyüs degerlendirilmesi için 10 Metre Yürüme testi kullanildi. 25(OH)D düzeyi 30 ng/ml normal, >150-200 ng/ml intoksikasyon olarak kabul edildi (2,3,4,3,4,5). SF-36, Ware tarafindan gelistirilen yasam kalitesini degerlendiren jenerik ölçekler içerisinde en yaygin kullanilanlardan biridir (6). Herhangi bir yas, hastalik veya tedavi grubuna özgü degildir. Genel saglik kavramlarini içerir ve hem fiziksel hem de mental sagligi degerlendirir. 14 yas ve daha büyüklerin, kendi kendilerine veya bu konuda bilgilendirilmis bir bireyin esliginde uygulayabilecekleri sekilde hazirlanmistir. Türkçe geçerlilik ve güvenilirligi saptanmis ve kronik fiziksel hastaliklarda kullanilabilecegi belirtilmistir (7). QUALEFFO–41, Avrupa Osteoporoz Dernegi tarafindan gelistirilmis, osteoporozda yasam kalitesi degerlendirilmesinde yaygin olarak kullanilan, 41 soruluk bir kendini degerlendirme ölçegidir (8). QUALEFFO–41, agri, fiziksel fonksiyon, sosyal etkinlik, genel saglik degerlendirmesi ve zihinsel fonksiyon gibi; sagligin bes boyutunu inceleyen 5 alt ölçekten olusur. SF-36 ile karsilastirildiginda agri, fiziksel fonksiyon ve sosyal fonksiyon alanlarinda daha iyi performans gösterdigi saptanmistir (9). Türkçe için geçerlilik ve güvenirligi Koçyigit ve arkadaslari tarafindan yapilmistir (10). Denge degerlendirmesi için kullanilan Modifiye Romberg testi; sag ve sol ayagin üzerinde gözler açik ve kapali olarak durmak üzere 4 bölümden olusur (11). Maksimum 30 sn olmak üzere denge kaybedilinceye kadar geçen süre kaydedilir. 5 sn’den kisa süre basarisiz olarak degerlendirilir ve sifir olarak kaydedilir. Test basina 3 deneme gerçeklestirilir ve en yüksek deger alinir. Bütün degerler toplanarak, minimum sifir, maksimum 120 sn olmak üzere test skoru elde edilir (12). Mobilite degerlendirmesi için kullanilan Kalk ve Yürü testinde, hasta standart bir sandalyeye sirti dayali sekilde oturtulur. Sonra, kalkip 3 m yürüyüp, geri dönüp tekrar sandalyeye oturmasi istenir. Bir kez deneme yapildiktan sonra test 3 kez tekrarlanir ve ortalama kaydedilir (13) (Tablo 1). Yürüyüs degerlendirilmesinde, 10 m mesafenin mümkün oldugunca hizli yürünmesi istenir. Üç sefer tekrar edilir ve ortalama alinir (11,12). 10 metre kaydedilen süreye bölünüp 60 ile çarpilarak tabloya göre degerlendirme yapilir (Tablo 2).

Çalışmamıza, Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon polikliniği ve Osteoporoz özel dal polikliniğine başvuran, çalışmaya katılmaya gönüllü olan, 35-65 yaş arasında, 110 kadın dahil edildi. Sekonder osteoporoz tanısı olan, malignite, inflamatuar eklem hastalığı, diabetes mellitus, nöromusküler hastalık, generalize kardiyovasküler hastalık, tiroid/paratiroid fonksiyon bozukluğu olan, antiepileptik, steroid, antikoagülan ve antiandrojenik ilaçlar kullanan olgular çalışmaya dahil edilmedi.Hastaların demografik özellikleri, vücut kütle indeksi (VKİ), fiziksel aktivite, giyim tarzı, güneşlenme miktarı, beslenme durumu, sigara, kahve, çay, menopoz durumu, osteopeni-osteoporoz varlığı, eşlik eden hipertansiyon, biyokimyasal değerleri; glukoz, üre, kreatinin, ALP, Ca, P, protein, albümin, 25(OH)D düzeyi, PTH, spot idrarda Ca/kreatinin oranı kayıt edildikten sonra yaşam kalitesi ölçümü için Kısa Form–36 Sağlık Anketi (SF–36) ve Avrupa Osteoporoz Derneği Yaşam Kalitesi Anketi (QUALEFFO–41) ölçekleri uygulandı.Ayrıca denge değerlendirmesi için Modifiye Romberg testi, mobilite değerlendirilmesi için Kalk ve Yürü testi, yürüyüş değerlendirilmesi için 10 Metre Yürüme testi kullanıldı.25(OH)D düzeyi <20 ng/ml D vitamini eksikliği, 20-29 ng/ml D vitamini yetersizliği, >30 ng/ml normal, >150-200 ng/ml intoksikasyon olarak kabul edildi (2,4,5).SF-36, Ware tarafından geliştirilen yaşam kalitesini değerlendiren jenerik ölçekler içerisinde en yaygın kullanılanlardan biridir (6). Herhangi bir yaş, hastalık veya tedavi grubuna özgü değildir. Genel sağlık kavramlarını içerir ve hem fiziksel hem de mental sağlığı değerlendirir. 14 yaş ve daha büyüklerin, kendi kendilerine veya bu konuda bilgilendirilmiş bir bireyin eşliğinde uygulayabilecekleri şekilde hazırlanmıştır. Türkçe geçerlilik ve güvenilirliği saptanmış ve kronik fiziksel hastalıklarda kullanılabileceği belirtilmiştir (7).QUALEFFO–41, Avrupa Osteoporoz Derneği tarafından geliştirilmiş, osteoporozda yaşam kalitesi değerlendirilmesinde yaygın olarak kullanılan, 41 soruluk bir kendini değerlendirme ölçeğidir (8). QUALEFFO–41, ağrı, fiziksel fonksiyon, sosyal etkinlik, genel sağlık değerlendirmesi ve zihinsel fonksiyon gibi; sağlığın beş boyutunu inceleyen 5 alt ölçekten oluşur. SF-36 ile karşılaştırıldığında ağrı, fiziksel fonksiyon ve sosyal fonksiyon alanlarında daha iyi performans gösterdiği saptanmıştır (9). Türkçe için geçerlilik ve güvenirliği Koçyigit ve arkadaşları tarafından yapılmıştır (10).Denge değerlendirmesi için kullanılan Modifiye Romberg testi; sağ ve sol ayağın üzerinde gözler açık ve kapalı olarak durmak üzere 4 bölümden oluşur (11). Maksimum 30 sn olmak üzere denge kaybedilinceye kadar geçen süre kaydedilir. 5 sn’den kısa süre başarısız olarak değerlendirilir ve sıfır olarak kaydedilir. Test başına 3 deneme gerçekleştirilir ve en yüksek değer alınır. Bütün değerler toplanarak, minimum sıfır, maksimum 120 sn olmak üzere test skoru elde edilir (12).Mobilite değerlendirmesi için kullanılan Kalk ve Yürü testinde, hasta standart bir sandalyeye sırtı dayalı şekilde oturtulur. Sonra, kalkıp 3 m yürüyüp, geri dönüp tekrar sandalyeye oturması istenir. Bir kez deneme yapıldıktan sonra test 3 kez tekrarlanır ve ortalama kaydedilir (13) (Tablo 1).Yürüyüş değerlendirilmesinde, 10 m mesafenin mümkün olduğunca hızlı yürünmesi istenir. Üç sefer tekrar edilir ve ortalama alınır (11,12). 10 metre kaydedilen süreye bölünüp 60 ile çarpılarak tabloya göre değerlendirme yapılır (Tablo 2).İstatistiksel AnalizlerÇalışmada elde edilen bulgular değerlendirilirken, istatistiksel analizler için NCSS (Number Cruncher Statistical System) 2007&PASS 2008 Statistical Software (Utah, USA) programı kullanıldı. Çalışma verileri değerlendirilirken tanımlayıcı istatistiksel metotların (ortalama, standart sapma) yanı sıra niceliksel verilerin karşılaştırılmasında normal dağılım gösteren parametrelerin gruplar arası karşılaştırmalarında tek yönlü Anova testi ve farklılığa neden çıkan grubun tespitinde Tukey HSD testi kullanıldı. Normal dağılım göstermeyen parametrelerin gruplar arası karşılaştırmalarında Kruskal-Wallis testi ve farklılığa neden çıkan grubun tespitinde Mann-Whitney U test kullanıldı. Niteliksel verilerin karşılaştırılmasında ise ki-kare testi kullanıldı. Anlamlılık p<0.05 düzeyinde değerlendirildi.

Istatistiksel Analizler

Çalismada elde edilen bulgular degerlendirilirken, istatistiksel analizler için NCSS (Number Cruncher Statistical System) 2007&PASS 2008 Statistical Software (Utah, USA) programi kullanildi. Çalisma verileri degerlendirilirken tanimlayici istatistiksel metotlarin (ortalama, standart sapma) yani sira niceliksel verilerin karsilastirilmasinda normal dagilim gösteren parametrelerin gruplar arasi karsilastirmalarinda tek yönlü Anova testi ve farkliliga neden çikan grubun tespitinde Tukey HSD testi kullanildi. Normal dagilim göstermeyen parametrelerin gruplar arasi karsilastirmalarinda Kruskal-Wallis testi ve farkliliga neden çikan grubun tespitinde Mann-Whitney U test kullanildi. Niteliksel verilerin karsilastirilmasinda ise ki-kare testi kullanildi. Anlamlilik p<0.05 düzeyinde degerlendirildi.

Çalışmaya alınan 110 olgunun yaşları 35 ile 65 arasında değişmekte olup, ortalama yaş 51,71±8,19 yıl idi. Olguların 25(OH)D vitamini düzeyleri dağılımı Tablo 3’de gösterilmiştir.25(OH)D vitamini düzeylerine göre VKİ düzeyleri arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulunmadı (p<0,05). 25(OH)D vitamini düzeyi 20 ng/ml’den küçük grubun VKİ ortalamasının 30 ng/ml’den büyük olan gruptan istatistiksel olarak anlamlı yüksek olduğu saptandı (p=0,037; p<0,05).25OH D vitamini düzeyleri ile fiziksel aktivite durumları arasında da anlamlı ilişki saptandı. Hastaların fiziksel aktivite düzeyleri Şekil 1’deki gibidir.Sadece günlük aktiviteleri yerine getiren olguların 25(OH)D vitamini düzeyinin 20 ng/ml’den az olma oranı ve egzersiz yapan olguların 25(OH)D vitamini düzeyinin 30 ng/ml’den fazla olma oranı diğer 25(OH)D vitamini düzeylerinden istatistiksel olarak anlamlı yüksek saptandı (p<0,01).Şekil 2 ve Şekil 3’de görüldüğü gibi güneşlenme durumu, açık ve kapalı giyim şekli ile 25(OH)D vitamini düzeyleri arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki bulundu (p<0,01). Olguların, %5,5’inde (n=6) sık düşme, %10’unda (n=11) kırık hikayesi, %80,4’ünde (n=41) osteopeni, %54,5’inde (n=60) osteoporoz mevcuttu.PTH düzeyi 65 pg/ml’den fazla olan 30 (%27,3) olgu mevcuttu. 30 olgunun 18’inin 25(OH)D vitamini düzeyleri 20 ng/ml’nin altında, 17’sinin 20-30 ng/ml arasında, 5’inin ise 30 ng/ml’nin üstünde saptandı.Spot idrarda Ca/kreatinin düzeyleri 0 ile 0.98 arasında değişmekte olup, ortalaması 0,13±0,16 idi. Spot idrarda Ca/kreatinin düzeyi 0,20’den fazla olan 16 (%14,5) olgu mevcuttu. Bu olguların 9’unun, 25(OH)D vitamini düzeyleri 20 ng/ml’nin altındaydı.Kalk ve Yürü testi skorları 2.60 ile 13 arasında değişmekte olup, ortalaması 6,55±2,01idi. 103 olgu (skoru <10 sn) bağımsız mobil olup sadece 7 olgu (skoru 10-20 sn arasında) çoğunlukla bağımsız mobildi. On Metre Yürüyüş mesafesi normal olan 61 olgu, anormal olan 49 olgu mevcuttu.Romberg testi, 25(OH)D vitamini (ng/ml) <20, 20–30, >30 düzeylerine göre Ort±SD ve ortanca değerleri sırasıyla; 56,75±27,92 (59,5), 57,87±39,82 (73), 75,67±30,40 (76) saptandı.Gruplara göre Kalk ve Yürü ve 10 m Yürüme Mesafesi testi arasında anlamlı ilişki görülmezken, Modifiye Romberg testi skorları arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulundu. 25(OH)D vitamini düzeyi 30 ng/ml’den fazla olguların skorlarının 25(OH)D vitamini düzeyi 20 ng/ml’den az olan olgulardan anlamlı yüksek olduğu saptandı (p=0,006; p<0,05) (Şekil 4).25(OH)D vitamini düzeyine göre, SF 36 Fiziksel Fonksiyon ve Vitalite puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulundu. 25(OH)D vitamini düzeyi 20-30 ng/ml arası olan grubun puanlarının 25(OH)D vitamini düzeyi 20 ng/ml’den az olan grubun puanlarından anlamlı şekilde yüksek olduğu saptandı (p=0,012; p<0,05) (Şekil 5).25(OH)D vitamini düzeyi 30 ng/ml’den fazla olan grubun Vitalite puanlarının 25(OH)D vitamini düzeyi 20 ng/ml’den az olan grubun puanlarından anlamlı şekilde yüksek olduğu saptandı (p=0,014; p<0,05) (Şekil 6).25(OH)D vitamini düzeyine göre Qualeffo-41 Sosyal Fonksiyon puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulundu; 25(OH)D vitamini düzeyi 20 ng/ml’den az olan grubun puanlarının, 25(OH)D vitamini düzeyi 30 ng/ml’den fazla olan gruptan anlamlı şekilde yüksek olduğu saptandı (p=0,038; p<0,05) (Şekil 7).25(OH)D vitamini düzeyi ile Qualeffo-41 Toplam puanlar arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulundu; 25(OH)D vitamini düzeyi 20 ng/ml’den az olan grubun puanlarının, 25(OH)D vitamini düzeyi 30 ng/ml’den fazla olan gruptan anlamlı şekilde yüksek olduğu saptandı (p=0,045; p<0,05) (Şekil 8).25(OH)D vitamini düzeylerine göre L2-L4 z-skorları arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulundu. 25(OH)D vitamini düzeyi 30 ng/ml’den fazla olan olguların L2-L4 z-skorunun, 25(OH)D vitamini düzeyi 20 ng/ml’den az olan olgulardan anlamlı yüksek olduğu saptandı (p=0,014; p<0,05) (Şekil 9).

Bulgular

Çalismaya alinan 110 olgunun yaslari 35 ile 65 arasinda degismekte olup, ortalama yas 51,71±8,19 yil idi. Olgularin 25(OH)D vitamini düzeyleri dagilimi Tablo 3’de gösterilmistir. 25(OH)D vitamini düzeylerine göre VKI düzeyleri arasinda istatistiksel olarak anlamli farklilik bulunmadi (5). 25(OH)D vitamini düzeyi 20 ng/ml’den küçük grubun VKI ortalamasinin 30 ng/ml’den büyük olan gruptan istatistiksel olarak anlamli yüksek oldugu saptandi (5). 25OH D vitamini düzeyleri ile fiziksel aktivite durumlari arasinda da anlamli iliski saptandi. Hastalarin fiziksel aktivite düzeyleri Sekil 1’deki gibidir. Sadece günlük aktiviteleri yerine getiren olgularin 25(OH)D vitamini düzeyinin 20 ng/ml’den az olma orani ve egzersiz yapan olgularin 25(OH)D vitamini düzeyinin 30 ng/ml’den fazla olma orani diger 25(OH)D vitamini düzeylerinden istatistiksel olarak anlamli yüksek saptandi (1). Sekil 2 ve Sekil 3’de görüldügü gibi güneslenme durumu, açik ve kapali giyim sekli ile 25(OH)D vitamini düzeyleri arasinda istatistiksel olarak anlamli iliski bulundu (1). Olgularin, %5,5’inde (n=6) sik düsme, %10’unda (n=11) kirik hikayesi, %80,4’ünde (n=41) osteopeni, %54,5’inde (n=60) osteoporoz mevcuttu. PTH düzeyi 65 pg/ml’den fazla olan 30 (3) olgu mevcuttu. 30 olgunun 18’inin 25(OH)D vitamini düzeyleri 20 ng/ml’nin altinda, 17’sinin 20-30 ng/ml arasinda, 5’inin ise 30 ng/ml’nin üstünde saptandi. Spot idrarda Ca/kreatinin düzeyleri 0 ile 0.98 arasinda degismekte olup, ortalamasi 0,13±0,16 idi. Spot idrarda Ca/kreatinin düzeyi 0,20’den fazla olan 16 (5) olgu mevcuttu. Bu olgularin 9’unun, 25(OH)D vitamini düzeyleri 20 ng/ml’nin altindaydi. Kalk ve Yürü testi skorlari 2.60 ile 13 arasinda degismekte olup, ortalamasi 6,55±2,01idi. 103 olgu (skoru 30 düzeylerine göre Ort±SD ve ortanca degerleri sirasiyla; 56,75±27,92 (59), 57,87±39,82 (73), 75,67±30,40 (76) saptandi. Gruplara göre Kalk ve Yürü ve 10 m Yürüme Mesafesi testi arasinda anlamli iliski görülmezken, Modifiye Romberg testi skorlari arasinda istatistiksel olarak anlamli farklilik bulundu. 25(OH)D vitamini düzeyi 30 ng/ml’den fazla olgularin skorlarinin 25(OH)D vitamini düzeyi 20 ng/ml’den az olan olgulardan anlamli yüksek oldugu saptandi (5) (Sekil 4). 25(OH)D vitamini düzeyine göre, SF 36 Fiziksel Fonksiyon ve Vitalite puanlari arasinda istatistiksel olarak anlamli farklilik bulundu. 25(OH)D vitamini düzeyi 20-30 ng/ml arasi olan grubun puanlarinin 25(OH)D vitamini düzeyi 20 ng/ml’den az olan grubun puanlarindan anlamli sekilde yüksek oldugu saptandi (5) (Sekil 5). 25(OH)D vitamini düzeyi 30 ng/ml’den fazla olan grubun Vitalite puanlarinin 25(OH)D vitamini düzeyi 20 ng/ml’den az olan grubun puanlarindan anlamli sekilde yüksek oldugu saptandi (5) (Sekil 6). 25(OH)D vitamini düzeyine göre Qualeffo-41 Sosyal Fonksiyon puanlari arasinda istatistiksel olarak anlamli farklilik bulundu; 25(OH)D vitamini düzeyi 20 ng/ml’den az olan grubun puanlarinin, 25(OH)D vitamini düzeyi 30 ng/ml’den fazla olan gruptan anlamli sekilde yüksek oldugu saptandi (5) (Sekil 7). 25(OH)D vitamini düzeyi ile Qualeffo-41 Toplam puanlar arasinda istatistiksel olarak anlamli farklilik bulundu; 25(OH)D vitamini düzeyi 20 ng/ml’den az olan grubun puanlarinin, 25(OH)D vitamini düzeyi 30 ng/ml’den fazla olan gruptan anlamli sekilde yüksek oldugu saptandi (5) (Sekil 8). 25(OH)D vitamini düzeylerine göre L2-L4 z-skorlari arasinda istatistiksel olarak anlamli farklilik bulundu. 25(OH)D vitamini düzeyi 30 ng/ml’den fazla olan olgularin L2-L4 z-skorunun, 25(OH)D vitamini düzeyi 20 ng/ml’den az olan olgulardan anlamli yüksek oldugu saptandi (5) (Sekil 9).

D vitamini, Ca emilim ve kullanımına yardımcı olduğu için kemik sağlığı açısından önemlidir. D vitamini düzeyinin normal değerlerde olması, sadece en uygun kemik gelişimi için değil aynı zamanda birçok kronik hastalıktan korunmak için de gereklidir (14).Vitamin D eksikliği osteoporoz, düşme ve kırıklar için tanımlanmış bir risk faktörüdür (15). Ciddi vitamin D eksikliği büyümekte olan iskelette yetersiz mineralizasyona, erişkin iskelette ise demineralizasyona neden olarak sırasıyla rikets ve osteomalaziye yol açmaktadır (16). Vitamin D eksikliği kemik oluşumunda bozulmanın yanı sıra, proksimal kas güçsüzlüğüne ve nöromusküler koordinasyonda bozulmaya neden olarak düşmelere yatkınlığı ve kırık riskini artırmaktadır. Kırıkların neden olduğu ağrı ve fonksiyonel kısıtlılığın yaşam kalitesi üzerine olumsuz etkileri iyi bilinmektedir (17).Düşmeler, osteoporoz, kırıklar ve birçok kronik hastalık için risk faktörü olan vitamin D düzeyinin yaşam kalitesi ile ilişkisini araştırmak amacıyla yapılmış olan bu çalışmada, vitamin D eksikliği ve yetersizliği şeklinde iki eşik değere göre ayrı ayrı analizler yapılmıştır. Her iki durumda da yaşam kalitesi düşük bulunmuş olup, vitamin D düzeyi, özellikle SF 36 Fiziksel Fonksiyon ve Vitalite skorları ile korele bulunmuştur. Qualeffo-41 ile ise Sosyal Fonksiyon ve Toplam puanlar arasında anlamlı derecede ilişki bulunmuştur. Başaran ve arkadaşlarının postmenopozal, senil ve erkek osteoporozu olan 286 hastada vitamin D düzeyinin yaşam kalitesi üzerine etkisini araştırdığı bir çalışmada da benzer ilişkiler bulunmuştur (17). D vitamini eksikliğinin depresyonla ilişkili olduğunu belirten çalışmalar (18) olsa da, bizim çalışmamızda, SF 36 ve Qualeffo-41 mental fonksiyon skorları arasında anlamlı ilişki saptanmamıştır.Ev içinde daha çok vakit geçirilmesi, geleneksel kapalı giyinme, güneşin zararlı etkilerinden sakınma amaçlı yüksek faktörlü güneş kremi kullanımı, yüksek yerleşimli bölgelerde yaşama, hava kirliliği gibi nedenlerle güneş ışığı alım azlığına bağlı dünyada D vitamini yetersizliği daha sık görülen bir sorunhaline gelmiştir (2,19). Çalışmamızda açık ve kapalı giyim şekli ile 25(OH)D vitamini düzeyleri arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki bulundu. D vitamini için en önemli kaynağın güneş ışığı olduğu bilinmektedir (20). Çalışmamızda, günde en az 15 dk güneşe çıkan olgularda 25(OH)D vitamini düzeylerinin 20-30 ng/ml arası ve 30 ng/ml’den fazla olma oranları, 20 ng/ml’den az olma oranından istatistiksel olarak anlamlı yüksek saptandı. Çalışmamızda 25(OH)D vitamini düzeyleri 30 ng/ml’den fazla olan olguların süt, yoğurt, peynir ve yeşil sebze meyve tüketimleri 25(OH)D vitamini düzeyleri 20 ng/ml’den az olan gruba göre daha fazlaydı, ama istatistiksel olarak anlamlı ilişki saptanmadı. Bu da, D vitamini için en önemli kaynağın güneş ışığı olduğunu göstermektedir.Çalışmalarda, obezitenin D vitamini eksikliği ve yetersizliği için risk oluşturduğu belirtilmektedir (2,21). Çalışmamızda 25(OH)D vitamini düzeyi 20 ng/ml’den küçük grubun VKİ ortalamasının 30 ng/ml’den büyük olan gruptan istatistiksel olarak anlamlı yüksek saptandı. Obezlerde D vitamininin yağ dokusunda sekestrasyona uğrayıp, biyoyararlanımının daha düşük olması, sebep olarak düşünülmektedir.Düşük veya yetersiz vitamin D düzeyleri, kalsiyum absorbsiyonunda azalma, parathormon (PTH) düzeylerinde artışla artmış kemik rezorpsiyonu ve kemik kaybına neden olarak osteoporoz gelişiminde rol oynamaktadır (12,22,23). Çalışmamızda, istatistiksel olarak anlamlı olmasa da, 25(OH)D vitamini düzeyi eksik ve yetersiz olan olgularda osteopeni ve osteoporoz oranı daha fazla saptandı. Ayrıca, 25(OH)D vitamini düzeylerine göre L2-L4 z-skorları arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık saptanmıştır. 25(OH)D vitamini düzeyi 30 ng/ml’den fazla olan olguların L2-L4 z-skoru, 25(OH)D vitamini düzeyi 20 ng/ml’den az olan olgulardan anlamlı derecede yüksek bulunmuştur.Vitamin D eksikliği özellikle postural denge ve yürüyüş için gerekli olan alt ekstremitenin yük taşıyan antigravite kaslarını etkilemektedir. Yaşlılarda serum 25(OH)D vitamini konsantrasyonu ile düşmeler arasında anlamlı korelasyon bulunmaktadır. Vitamin D eksikliği olan yaşlı popülasyonda vitamin D takviyesinin kas gücünü, yürüme mesafesini ve fonksiyonel yetenekleri artırdığı, düşmeleri ve nonvertebral kırıkları azalttığı gösterilmiştir (24). Bir çalışmada yaşlı kadınlarda 3 ay 1-α-hidroksivitamin D kullanımının tip II kas liflerinin görece sayı ve hacmini artırdığı bulunmuştur (25). Bischoff-Ferrari HA ve arkadaşlarının, aktif ve inaktif, 60 yaş üstü olgularda, yüksek 25(OH)D vitamin düzeylerinin daha iyi alt ekstremite fonksiyonu ile ilişkili olduğunu belirttikleri bir çalışmada, alt ekstremite fonksiyonu değerlendirmek için Kalk ve Yürü testi ve 10 metre Yürüme testi kullanılmıştır (26). Çalışmamızda da bu testler olgularımıza uygulanmış, ancak anlamlı ilişki saptanmamıştır. Bunun nedeni olarak bizim olgularımızın daha genç ve geniş yaş aralığında olması, demografik verilere ve eşlik eden hastalıklara göre analiz yapılmamış olması olabilir.Gerdhem ve ark.'larının (12) ambulatuar kadınlarda 25(OH)D vitamin ile fiziksel aktivite, kas kuvveti ve kırıklar arasındaki ilişkiyi inceleyen 3 yıllık takip süreli ileri dönük popülasyon bazlı çalışmasında düşük 25(OH)D vitamin düzeyinin düşük fiziksel aktivite düzeyi, yürüme hızı ve denge ile ilişkili olduğu bulunmuştur. 30 ng/ml'nin üzerindeki vitamin D değerlerinin kırık riskini olumsuz etkilemediği ancak 20 ng/ml'nin altındaki değerlerin düşük fiziksel aktivite ve denge ile ilgili olarak kırık riskinde artışla ilişkili olduğu bulunmuştur. Bizim çalışmamızda Modifiye Romberg testi skorları, 25(OH)D vitamini düzeyi 30 ng/ml’den fazla olgularda, 25(OH)D vitamini düzeyi 20 ng/ml’den az olan olgulara göre anlamlı yüksek saptandı. İskelet kasında vitamin D reseptörünün bulunduğu (27), vitamin D eksikliğinin proksimal kas güçsüzlüğü, artmış vücut salınımı ve artmış düşme riski ile ilişkili olduğu gösterilmiştir (2,26,28). Çalışmamızda, fiziksel aktivite durumu ile 25(OH)D vitamini düzeyleri arasında anlamlı ilişki saptandı. 25(OH)D vitamini düzeyi 20 ng/ml’den az olan olguların anlamlı oranda sadece günlük aktiviteleri yerine getirdikleri saptandı. 25(OH)D vitamini düzeyi 30 ng/ml’den fazla olan olguların ise anlamlı oranda egzersiz yapan olgular olduğu saptandı. Kemik sağlığı için D vitamini yanında diğer önemli bir etken de düzenli fiziksel aktivitedir. D vitamini eksikliği fiziksel aktivite düzeyini azaltarak da kemik sağlığını kötü yönde etkilemektedir.D vitamini eksikliği kemik mineralizasyonunu azaltarak, kas güçsüzlüğüne ve nöromusküler koordinasyonda bozulmaya neden olarak düşmelere yatkınlığı, kırık riskini artırmaktadır ve böylelikle bireylerin yaşam kalitesini azaltmaktadır.D vitamini için en önemli kaynak güneş ışığıdır. Dünyada olduğu gibi ülkemizde de ev içinde daha çok vakit geçirilmesi, geleneksel kapalı giyinme, güneşin zararlı etkilerinden sakınma amaçlı yüksek faktörlü güneş kremi kullanımı, hava kirliliği gibi nedenlerle güneş ışığı alım azlığına bağlı D vitamini yetersizliği daha sık görülen bir sorun haline gelmektedir.Bu nedenle tüm yaş gruplarında D vitamini yetersizliği veya eksikliği olabileceği düşünülerek gerekli olgularda araştırma yapılıp tedavi başlanmalıdır.Deri kanseri açısından, güneşlenme birçok hasta ve doktor tarafından dikkatle önerilmekte olup, kol ve bacakları, saat 10:00 – 15:00 arasında haftada 2 kez 5-30 dakika güneşe tutmak D vitamini eksikliğini önlemede tavsiye edilmektedir (29). Yeterli güneş ışığı alamayan çocuklar ve erişkinler ise yeterli serum D vitamini seviyesine ulaşmak için 800-1000 IU/gün D vitamini almalıdır (30).Yazışma Adresi/Address for Correspondence: Dr. Pınar Akpınar, Siirt Devlet Hastanesi, Siirt, TürkiyeTel: +90 216 566 40 00 - 1031 Gsm: +90 0 505 787 74 42 E-posta: pinar.pinarakpinar@gmail.comGelişTarihi/Received: 05.01.2012 Kabul Tarihi/Accepted: 04.01.2012

Tartisma

D vitamini, Ca emilim ve kullanimina yardimci oldugu için kemik sagligi açisindan önemlidir. D vitamini düzeyinin normal degerlerde olmasi, sadece en uygun kemik gelisimi için degil ayni zamanda birçok kronik hastaliktan korunmak için de gereklidir (14). Vitamin D eksikligi osteoporoz, düsme ve kiriklar için tanimlanmis bir risk faktörüdür (15). Ciddi vitamin D eksikligi büyümekte olan iskelette yetersiz mineralizasyona, eriskin iskelette ise demineralizasyona neden olarak sirasiyla rikets ve osteomalaziye yol açmaktadir (16). Vitamin D eksikligi kemik olusumunda bozulmanin yani sira, proksimal kas güçsüzlügüne ve nöromusküler koordinasyonda bozulmaya neden olarak düsmelere yatkinligi ve kirik riskini artirmaktadir. Kiriklarin neden oldugu agri ve fonksiyonel kisitliligin yasam kalitesi üzerine olumsuz etkileri iyi bilinmektedir (17). Düsmeler, osteoporoz, kiriklar ve birçok kronik hastalik için risk faktörü olan vitamin D düzeyinin yasam kalitesi ile iliskisini arastirmak amaciyla yapilmis olan bu çalismada, vitamin D eksikligi ve yetersizligi seklinde iki esik degere göre ayri ayri analizler yapilmistir. Her iki durumda da yasam kalitesi düsük bulunmus olup, vitamin D düzeyi, özellikle SF 36 Fiziksel Fonksiyon ve Vitalite skorlari ile korele bulunmustur. Qualeffo-41 ile ise Sosyal Fonksiyon ve Toplam puanlar arasinda anlamli derecede iliski bulunmustur. Basaran ve arkadaslarinin postmenopozal, senil ve erkek osteoporozu olan 286 hastada vitamin D düzeyinin yasam kalitesi üzerine etkisini arastirdigi bir çalismada da benzer iliskiler bulunmustur (17). D vitamini eksikliginin depresyonla iliskili oldugunu belirten çalismalar (18) olsa da, bizim çalismamizda, SF 36 ve Qualeffo-41 mental fonksiyon skorlari arasinda anlamli iliski saptanmamistir. Ev içinde daha çok vakit geçirilmesi, geleneksel kapali giyinme, günesin zararli etkilerinden sakinma amaçli yüksek faktörlü günes kremi kullanimi, yüksek yerlesimli bölgelerde yasama, hava kirliligi gibi nedenlerle günes isigi alim azligina bagli dünyada D vitamini yetersizligi daha sik görülen bir sorun haline gelmistir (2,3,4,5,6,7,8,9,10,11,12,13,14,15,16,17,18,19). Çalismamizda açik ve kapali giyim sekli ile 25(OH)D vitamini düzeyleri arasinda istatistiksel olarak anlamli iliski bulundu. D vitamini için en önemli kaynagin günes isigi oldugu bilinmektedir (20). Çalismamizda, günde en az 15 dk günese çikan olgularda 25(OH)D vitamini düzeylerinin 20-30 ng/ml arasi ve 30 ng/ml’den fazla olma oranlari, 20 ng/ml’den az olma oranindan istatistiksel olarak anlamli yüksek saptandi. Çalismamizda 25(OH)D vitamini düzeyleri 30 ng/ml’den fazla olan olgularin süt, yogurt, peynir ve yesil sebze meyve tüketimleri 25(OH)D vitamini düzeyleri 20 ng/ml’den az olan gruba göre daha fazlaydi, ama istatistiksel olarak anlamli iliski saptanmadi. Bu da, D vitamini için en önemli kaynagin günes isigi oldugunu göstermektedir. Çalismalarda, obezitenin D vitamini eksikligi ve yetersizligi için risk olusturdugu belirtilmektedir (2,3,4,5,6,7,8,9,10,11,12,13,14,15,16,17,18,19,20,21). Çalismamizda 25(OH)D vitamini düzeyi 20 ng/ml’den küçük grubun VKI ortalamasinin 30 ng/ml’den büyük olan gruptan istatistiksel olarak anlamli yüksek saptandi. Obezlerde D vitamininin yag dokusunda sekestrasyona ugrayip, biyoyararlaniminin daha düsük olmasi, sebep olarak düsünülmektedir. Düsük veya yetersiz vitamin D düzeyleri, kalsiyum absorbsiyonunda azalma, parathormon (PTH) düzeylerinde artisla artmis kemik rezorpsiyonu ve kemik kaybina neden olarak osteoporoz gelisiminde rol oynamaktadir (12,13,14,15,16,17,18,19,20,21,22,13,14,15,16,17,18,19,20,21,22,23). Çalismamizda, istatistiksel olarak anlamli olmasa da, 25(OH)D vitamini düzeyi eksik ve yetersiz olan olgularda osteopeni ve osteoporoz orani daha fazla saptandi. Ayrica, 25(OH)D vitamini düzeylerine göre L2-L4 z-skorlari arasinda istatistiksel olarak anlamli farklilik saptanmistir. 25(OH)D vitamini düzeyi 30 ng/ml’den fazla olan olgularin L2-L4 z-skoru, 25(OH)D vitamini düzeyi 20 ng/ml’den az olan olgulardan anlamli derecede yüksek bulunmustur. Vitamin D eksikligi özellikle postural denge ve yürüyüs için gerekli olan alt ekstremitenin yük tasiyan antigravite kaslarini etkilemektedir. Yaslilarda serum 25(OH)D vitamini konsantrasyonu ile düsmeler arasinda anlamli korelasyon bulunmaktadir. Vitamin D eksikligi olan yasli popülasyonda vitamin D takviyesinin kas gücünü, yürüme mesafesini ve fonksiyonel yetenekleri artirdigi, düsmeleri ve nonvertebral kiriklari azalttigi gösterilmistir (24). Bir çalismada yasli kadinlarda 3 ay 1-α-hidroksivitamin D kullaniminin tip II kas liflerinin görece sayi ve hacmini artirdigi bulunmustur (25). Bischoff-Ferrari HA ve arkadaslarinin, aktif ve inaktif, 60 yas üstü olgularda, yüksek 25(OH)D vitamin düzeylerinin daha iyi alt ekstremite fonksiyonu ile iliskili oldugunu belirttikleri bir çalismada, alt ekstremite fonksiyonu degerlendirmek için Kalk ve Yürü testi ve 10 metre Yürüme testi kullanilmistir (26). Çalismamizda da bu testler olgularimiza uygulanmis, ancak anlamli iliski saptanmamistir. Bunun nedeni olarak bizim olgularimizin daha genç ve genis yas araliginda olmasi, demografik verilere ve eslik eden hastaliklara göre analiz yapilmamis olmasi olabilir. Gerdhem ve ark.'larinin (12) ambulatuar kadinlarda 25(OH)D vitamin ile fiziksel aktivite, kas kuvveti ve kiriklar arasindaki iliskiyi inceleyen 3 yillik takip süreli ileri dönük popülasyon bazli çalismasinda düsük 25(OH)D vitamin düzeyinin düsük fiziksel aktivite düzeyi, yürüme hizi ve denge ile iliskili oldugu bulunmustur. 30 ng/ml'nin üzerindeki vitamin D degerlerinin kirik riskini olumsuz etkilemedigi ancak 20 ng/ml'nin altindaki degerlerin düsük fiziksel aktivite ve denge ile ilgili olarak kirik riskinde artisla iliskili oldugu bulunmustur. Bizim çalismamizda Modifiye Romberg testi skorlari, 25(OH)D vitamini düzeyi 30 ng/ml’den fazla olgularda, 25(OH)D vitamini düzeyi 20 ng/ml’den az olan olgulara göre anlamli yüksek saptandi. Iskelet kasinda vitamin D reseptörünün bulundugu (27), vitamin D eksikliginin proksimal kas güçsüzlügü, artmis vücut salinimi ve artmis düsme riski ile iliskili oldugu gösterilmistir (2,3,4,5,6,7,8,9,10,11,12,13,14,15,16,17,18,19,20,21,22,23,24,25,26,3,4,5,6,7,8,9,10,11,12,13,14,15,16,17,18,19,20,21,22,23,24,25,26,27,28). Çalismamizda, fiziksel aktivite durumu ile 25(OH)D vitamini düzeyleri arasinda anlamli iliski saptandi. 25(OH)D vitamini düzeyi 20 ng/ml’den az olan olgularin anlamli oranda sadece günlük aktiviteleri yerine getirdikleri saptandi. 25(OH)D vitamini düzeyi 30 ng/ml’den fazla olan olgularin ise anlamli oranda egzersiz yapan olgular oldugu saptandi. Kemik sagligi için D vitamini yaninda diger önemli bir etken de düzenli fiziksel aktivitedir. D vitamini eksikligi fiziksel aktivite düzeyini azaltarak da kemik sagligini kötü yönde etkilemektedir. D vitamini eksikligi kemik mineralizasyonunu azaltarak, kas güçsüzlügüne ve nöromusküler koordinasyonda bozulmaya neden olarak düsmelere yatkinligi, kirik riskini artirmaktadir ve böylelikle bireylerin yasam kalitesini azaltmaktadir. D vitamini için en önemli kaynak günes isigidir. Dünyada oldugu gibi ülkemizde de ev içinde daha çok vakit geçirilmesi, geleneksel kapali giyinme, günesin zararli etkilerinden sakinma amaçli yüksek faktörlü günes kremi kullanimi, hava kirliligi gibi nedenlerle günes isigi alim azligina bagli D vitamini yetersizligi daha sik görülen bir sorun haline gelmektedir. Bu nedenle tüm yas gruplarinda D vitamini yetersizligi veya eksikligi olabilecegi düsünülerek gerekli olgularda arastirma yapilip tedavi baslanmalidir. Deri kanseri açisindan, güneslenme birçok hasta ve doktor tarafindan dikkatle önerilmekte olup, kol ve bacaklari, saat 10:00 – 15:00 arasinda haftada 2 kez 5-30 dakika günese tutmak D vitamini eksikligini önlemede tavsiye edilmektedir (29). Yeterli günes isigi alamayan çocuklar ve eriskinler ise yeterli serum D vitamini seviyesine ulasmak için 800-1000 IU/gün D vitamini almalidir (30).