Diğer

Osteoporoz, Egitim Durumu ve Farkindalik Düzeyi Arastirma Sonuçlari

  • Atilla Aksu
  • Murat Zinnuroglu
  • Belgin Karaoglan
  • Sabire Akin
  • Yesim Gökçe Kutsal
  • Fatma Atalay
  • G. Dinçer

Turk J Osteoporos 2005;11(1):-

ÖZETBizim çalismamizda amaç; osteoporoz farkindalik düzeyi ile egitim düzeyi ve ekonomik faktörler arasindaki iliskiyi degerlendirmektir. Çalismaya, 464 kadin ve 94 erkek alindi. Yas ortalamasi 46 idi. Yas, is, egitim düzeyi, osteoporoz farkindalik düzeyi, giyim sekli kaydedildi. Istatistiksel analiz için  Spearman  korelasyon testi, Ki kare testleri kullanildi.Çalismaya katilanlarin %50.1’i üniversite mezunu, %13.2’si lise mezunu ve %3.8’i okuma yazma bilmiyordu. Kisilerin %44’ünün osteoporoz hakkinda bilgisi oldugu, %56’sinin ise osteoporoz hakkinda bilgisi yoktu. Osteoporoz farkindalik düzeyi ile egitim düzeyi arasinda istatistiksel olarak pozitif korelasyon saptandi. Osteoporoz ile  modern giyim arasinda negatif iliski saptandi.Sonuç olarak, osteoporoz farkindalik düzeyindeki artis egitim düzeyi ile iliskilidir. Egitim düzeyinin düsük olmasi osteoporoz farkindalik düzeyinin düsük olmasini açiklamaktadir.  Anahtar kelimeler: Osteoporoz, egitim düzeyiSUMMARYThe aim of this study was to evaluate the relationship between knowledge of osteoporosis and other variables such as educational level and economic factors.A total of 464 women and 94 men were included in the study. Average age was 46 years. Age, job, education, knowledge of osteoporosis, clothing style of the participants were recorded. Spearman  correlation test and chi-squared test were used for statistical analysis. % 50.1 of person were graduated from the university, % 13.2 from high school and % 3.8 were illiterate. Fourty four percent of individuals declared that they were aware of osteoporosis, however %56 were unaware of the disease. Statistically significant positive correlation was found between knowledge of  osteoporosis and individuals education levels. Osteoporosis was negatively correlated with modern clothing style.In conclusion, increasing levels of osteoporosis awareness associated with education level. Low education level can explain poor osteoporosis knowledge. Key words: Osteoporosis, educatian level

GIRIS

Osteoporoz metabolik kemik hastaliklarinin en sik görülen sekli olup, kemik mineral ve matriksinin esit oranda azalarak normal degerinin altina inmesi ve bunun sonunda kemik kirilganliginda artis ile karakterizedir (1,2)Tüm dünyada ortalama yasam süresinin uzamasiyla birlikte insanlarin ileri yasta sahip olduklari kronik hastaliklar önem kazanmistir (3). Dünya nüfusunun 2100-2150 yillarinda 11 milyara ulasacagi, bu artan nüfusun %95’inin gelismis ülkelerde olacagi ve çogunlugun 45 yas üzerindeki kadinlardan olusacagi tahmin edilmektedir (4). Ülkemizde de yasam süresinin uzamasi nedeniyle osteoporoz önemli bir saglik sorunu haline gelmektedir.Kirik riskini artiran osteoporoz, özellikle yaslilarda morbidite, mortalite ve dizabilitenin önde gelen nedenlerindendir.(5) Osteoporoz, yasam süresinin giderek uzadigi toplumlar için üzerinde durulmasi gereken ve gittikçe de önem kazanan bir saglik sorunu olmustur.(3) Hastalik ABD’nde her yil 1.5 milyon kirik olgusuna ve 13.8 milyar dolara mal olmaktadir. Toplum sagligi ve artan tedavi maliyetlerinin etkisi ile tüm dünyada osteoporozun tedavisinden çok, önlenmesi yönündeki çalismalar agirlik kazanmistir.(6)Osteoporozun etkin tedavisi ve korunma yollari günümüzde çok iyi bilinmektedir. Kemik kaybi olusmadan osteoporoza neden olan risk faktörlerinin belirlenmesi, riskli gruptaki kisilerin osteoporozun komplikasyonlarindan korunmak için egitilmesi ve gerekli medikal tedavilerin verilmesi yasli populasyonda osteoporotik kiriga bagli morbidite ve mortalite oranini azaltacaktir. Toplumun bu konuda bilinçlendirilmesi tedavisi pahali, uzun süreli olan bu hastaligin önlenmesi açisindan da oldukça yararli olacaktir.Günümüzde gelismis ülkeler hastaliklari önlemeye ve erken tani koyulmasina yönelik çalismalara önemli miktarda kaynak ayirmakta ve daha etkin önleyici ve tani koydurucu yöntemler gelistirmeyi amaçlayan projeleri desteklemektedirler. Degisik ülkelerde yapilan hasta sorgulamalarinda kültürel, yöresel, etnik farkliliklar oldugu, sonuç olarak tek bir formdan söz edilemeyecegi anlasilmistir. Bu nedenle ülkemizin sosyokültürel yapisina uygun olabilecek bir anket formu hazirlayarak Türk halkinin osteoporoz hakkindaki bilgi düzeyini, risk faktörlerinin toplumdaki önemini ve sosyodemografik özelliklerini arastirmayi uygun gördük.Asya kökenli beyaz irktan olan Türk kadinlarinin osteoporoz risk faktörlerinden birkaçini bir arada tasidiklari gözlenmistir. Yüksek dogurganlik hizi, az bedensel aktivite, geleneksel giyim tarzi nedeniyle günes isinlarindan yeterince faydalanamama, kalsiyumdan fakir beslenme aliskanligi, sigara ve kahve tüketiminin yayginligi, vitamin D eksikligi sik rastlanilan risk faktörlerindendir.(7)Ülkemizde de ortalama yasam süresinin uzamasi, Türk kadinlarinin bir çok risk faktörünü bir arada tasimalari nedeniyle ülkemiz için de osteoporozun erken tani ve koruyucu tedaviyi gerektiren önemli bir saglik sorunu oldugu düsünülmektedir. Bu nedenle çok merkezli yapilan bu arastirmada Türk halkinin osteoporoz hastaligi için farkindalik düzeyini saptamak ve gelecekte yapilacak koruyucu tedavi girisimlerine isik tutmak hedeflenmistir.


BULGULAR

Ögrenim durumuna yönelik yapilan sorgulama sonucunda 558 kisinin % 50.1’ nün üniversite mezunu, % 13.2’ sinin lise mezunu, % 13.5’ ünün ortaokul mezunu, 16.6’ inin ilkokul mezunu, % 2.8’inin okuyup yazabiliyor oldugu ve % 3.8’ inin ise okuma yazma bilmedigi görüldü. Meslek dagilimina bakildiginda % 32.1’ inin ev hanimi, % 32.1’ inin memur, % 21.2’ sinin emekli, % 7.2 isçi, % 6.1 serbest meslek yaptigi ve % 1.5’ ünün de bunlar disinda mesleklere dahil oldugu görüldü. (Tablo 1)“Osteoporoz hakkinda bilginiz var mi?” sorusuna % 55.7 “Hayir”, % 44.3 “Evet” yaniti verdi. Üniversite mezunlari ve emeklilerin çogunlugunun (sirasiyla %56.8 ve % 70) olumlu yanit verdigi görüldü. Yapilan istatistiksel analizde üniversite mezunlari ile diger tüm egitim düzeyleri arasinda, üniversite, lise, ortaokul mezunlari ile diger egitim düzeyleri arasinda, meslek gruplarindan ise isçi ve emekliler arasinda ve bu iki meslek grubu ile diger gruplar arasinda anlamli farklilik gözlendi (p<0.05). Spearman korelasyon testi ile yapilan degerlendirmede egitim düzeyi arttikça osteoporoz hakkinda bilgi durumunun arttigi ancak zayif bir iliski oldugu gözlendi (r: 0.285). (Tablo 2)Ailede OP öyküsü olanlarda (% 32.4) OP sikliginin olmayanlara (% 8.8) göre anlamli derecede fazla oldugu görüldü. (Tablo 3) Kadin katilimcilar giyim sekline göre geleneksel ya da modern olarak gruplandirildiginda her iki grup sayilarinin birbirine yakin oldugu, kapali giyim sekli olan katilimcilarda modern giyim sekli olanlara göre daha fazla siklikta osteoporoz oldugu tespit edildi. (p<0.05) (Tablo 4)OP olanlarda diger kronik hastaliklar olmayanlara göre daha fazla görülürken (p<0.05), görülme sikliklarina göre siralandiginda en fazla HT (% 67) olmak üzere sirasiyla guvatr (% 25), DM (% 16), astim (% 4) ve kanser (% 4) oldugu gözlendi. OP’u hastalarin % 78’inin ilaç kullandigi, ilaçlarin kullanim sikliklarinin sirasiyla alendronat, kalsiyum, kalsitonin, didronat, risedronat, hormon replasman tedavisi, kalsitriol seklinde oldugu, % 28’inin ise OP’a yönelik ilaç kullanmadigi görüldü. (Tablo 5) OP hastalarda kirik öyküsünün daha fazla oldugu ve kirik bölgelerinin sikliklarinin sirasiyla en fazla üst ekstremitede (% 41), daha sonra alt ekstremite (% 26), kalça (% 5) ve vertebrada (% 2) oldugu gözlendi.Diyet (süt, yogurt ve peynir alimi), fiziksel aktivite, egzersiz aliskanligi ile OP sikliginin azaldigi ancak istatistiksel olarak anlamli olmadigi görüldü.


TARTISMA

Osteoporoz, tüm toplumu ilgilendirmekle birlikte özellikle postmenopozal kadinlarda sik görülen ve multifaktöryel etiyolojiye sahip olan, bireylerin hayat kalitesini etkileyebilen önemli bir saglik sorunudur. Tüm dünyada oldugu gibi ülkemizde de yasli populasyonun her yil artmasi, osteoporoz ve osteoporoza bagli gelisen komplikasyonlar toplum sagligini tehdit edecek düzeylere erismesi kaçinilmazdir. Kirik olusana kadar çogunlukla herhangi bir semptom ortaya çikmayabilir. Ancak kirik olustuktan sonra kemigin bozulmus olan yapisi ve dayanikliliginin yeniden yapilanmadigi da unutulmamalidir. (8) Bu nedenle osteoporoz risk faktörlerinin erken dönemde belirlenmesi koruyucu saglik hizmetlerinin geregidir. Kronik hastaliklarin yapilan bir çok çalismada egitim düzeyinin ve sosyokültürel düzeyin düsük olan toplumlarda daha sik görüldügü görülmüstür. Bu nedenle osteoporozda etkin tedavi ve korunma amaciyla toplumun osteoporoz farkindalik düzeyini saptamak ve toplumun osteoporoz hakkinda daha dogru ve etkili bilginin nasil ulastirilacagi konusunda yeni öneriler ortaya koymaktir.Varenna ve arkadaslari. (9) postmenopozal kadinlarda yaptiklari bir çalismada egitim seviyesi ile fiziksel aktivitenin yakindan iliskili oldugunu saptamislardir. bu çalismada osteoporozu etkileyen sosyoekonomik ve kültürel faktörler tartisilmistir. Inanici-Ersöz ve arkadaslari (10) sosyoekonomik düzey ile kortikal kemik, sportif aktivite düzeyleri arasinda anlamli iliski bulmuslardir. Magnus ve arkadaslari (11) tarafindan 16 ile 79 yaslari arasindaki 1514 birey üzerinde yapilan çalismada osteoporoz bilgisinin egitim düzeyi ile direkt olarak iliskili oldugu saptanmistir. bizim çalismamizda da osteoporoz farkindalik düzeyinin egitim düzeyi karsilastirildiginda üniversite. mezunlarinin farkindalik düzeyinin diger egitim düzeylerindeki bireylere göre anlamli düzeyde daha yüksek oldugu belirlenmistir. Juby ve arkadaslari (12) yaslilar klinigi ve günlük sosyal programa katilan 145 yasli bireye osteoporoz hakkinda anket uygulamis ve bireylerin % 89unun osteoporoz hakkinda bilgi sahibi olduklarini saptamislardir. Bu çalismada ana bilgi kaynagi olarak televizyon, yazili basin ve arkadaslar belirtilmis. doktorlar ise besinci sirada yer almistir. Diger bir çalismada ise (13) hastalarin % 84ünün osteoporoz hakkinda bilgi sahibi olduklari saptanmis. En sik kullandiklari bilgi kaynagi olarak yazili basini kullanmislardir. Diger bilgi kaynaklari ise arkadaslar, televizyon ve aile hekimi olarak siralanmistir. Bizim çalismamizda da hastalarimizin % 55,7si osteoporoz konusunda bilgisi olmadigini, % 44,3ününde bilgi sahibi oldugu görülmüstür. Osteoporoza iliskin bilgi kaynaklari soruldugunda ilk sirayi radyo, televizyon, ikinci sirayi gazete ve dergiler, üçüncü sirayi brosür ve toplantilar ve dördüncü sirayi ise doktorlar olarak belirlenmistir. Arastirmamizin sonuçlari göstermistir ki toplumumuz osteoporoz konusunda bilgiyi en çok ve ilk sirada yazili ve görsel basin yoluyla elde etmektedir. Ingiltere de yapilan bir çalisma da pratisyen hekimlerin tip egitimi sirasinda osteoporozla ilgili yeterli bilgiyi edinmedikleri ortaya çikmistir. (14) Her geçen yil osteoporoz sikliginin artmasi toplumun bilgilendirme ve içerik olarak yetersiz kalindigini göstermistir. Güzel ve arkadaslari (15) çarsaf giyen ve giymeyen saglikli Türk kadinlarinda KMY ve D vitamini düzeyini arastirmislar ve çalismalarinin sonucunda, D vitamini düzeyinin günese maruz kalma süresi ile pozitif, çarsafli olma süresi ile negatif korelasyon gösterdigini saptamislardir. Bizim çalismamizda da kapali kadinlarda modern giyimli kadinlara oranla istatistiksel olarak anlamli olmayan düzeyde osteoporoz sikliginda artis izlenmistir. Bazi çalismalarda diyetten alinan kalsiyum ile KMY arasinda pozitif bir iliski oldugu gösterilmistir. (16,17) bazi arastirmacilarda böyle bir iliskinin olmadigini bildirmislerdir. (18,19) Bizim çalismamizda da kalsiyumdan zengin diyet ile osteoporoz sikliginin azaldigi ancak istatistik olarak anlamli olmadigi görülmüstür. Çesitli yazarlar tarafindan yapilan longitüdinal prospektif çalismalarda yas, menopoz yasi, menopoz süresi, kilo, günlük kalsiyum alimi, alkol, sigara tüketimi, egzersiz aliskanligi ve kirik öyküsü ile KMY arasinda iliski oldugu gösterilmistir.(4,5,6,7,8,9,10,11,12,13,14,15,16,17,18,19,20,5,6,7,8,9,10,11,12,13,14,15,16,17,18,19,20,21) Sonuç olarak, yaptigimiz çalismada toplumumuzda osteoporoz ile ilgili farkindalik düzeyinin diger ülkelere göre yetersiz oldugu, egitim düzeyi ile orantili olarak arttigi ve bu konuda halkin bilgilendirilmesi gerektigi görüsüne varilmistir.


1. Akyüz G, Ofluoglu D:Osteoporozda agri ve yasam kalitesi. : Y Gökçe Kutsal ( Ed). 0;0:204-211.

2. 2. Eskiyurt N, Akyüz G: Osteoporoz: Genel bir degerlendirme. Y Karaaslan, G Akyüz, ( Ed ) Osteoporoz Top 40. MD Yayincilik, Ankara, 2002 , s:. 0;0:1-22.

3. Eryavuz Saridogan M Osteoporoz epidemiyolojisi. Y Gökçe Kutsal ( Ed). 0;0:0-0.

4. Gür A, Nas K, Kayhan Ö, Atay MB, Akyüz G, Sindel D, Aksit R, Öncel S, Dilsen G, Çevik R, Gündüz OH, Ersoy Y, Altay Z, Öztürk C, Akkus S, Senocak Ö, Kavuncu V, Kirnap M, Tekeoglu I, Erdogan F, Demiralp L, Demirkesen A, Adam M. The relationship between tooth loss and bone loss in postmenopausal osteoporotic women. Romatoloji ve Tibbi Rehabilitasyon Dergisi . 2001;12:7-11.

5. Seeman E, Allen T. Risk factors for osteoporosis. Aust NZ J Med . 1989;19:69-75.

6. Torgerson DJ, Campbell MK, Reid DM. Life style, enviromental and medical factors influencing peak bone mass and bone lose in postmenopausal osteoporosis: 12 years study. Br J Rheumatol . 1995;34:4-620.

7. Ross PD. Osteoporosis: Frequency, consequences, and risk factors. Arch Intern Med . 1996;156:1399-1411.

8. Varenna M, Binelli L, Zucchi F, et al. Prevalence of osteoporosis by educational level in a cohort of postmenopausal women. Osteoporosis Int . 1999;9:236-241.

9. Inanici-Ersöz F, Gökçe-Kutsal Y, Öncel S, et al. A multicenter, case control study of risk factors for low tibial speed of sound among residents of urban areas in Turkey. Rheumatol Int . 2002;22:20-26.

10. Magnus JH, Joankimsen RM, Berntsen GK, et al. What do Norwegian women and men know about osteoporosis? Osteoporosis Int . 1996;6:31-36.

11. Juby AG, Davis P. A prospective evaluation of the awareness, knowledge, risk factors and current treatment of osteoporosis in a cohort of elderly subjects. Osteoporosis Int . 2001;12:617-622.

12. Garton M, Reid D, Rennie E. The climacteric, osteoporosis and hormone replacement views of women aged 45-49. Maturitas . 1995;21:7-15.

13. Taylor JC, Sterkel B, Utley M, et al. Opinions and experiences in general practice on osteoporosis prevention, diagnosis and management. Osteoporosis Int . 2001;12:844-848.

14. Güzel R, Kozanoglu E, et al: Vitamin D status and bone mineral density of veiled and unveiled Turkish women. J Womens Health Gend Based Med . 2001;10:70-765.

15. Khristinsson JO, Valdimarsson O. Steingrimsdottir L, et al. Relation between calcium intake, grip strength and bone mineral density in the forearms of girls aged 13-15. J Intern Med . 1994;236:90-385.

16. Matkovic V, Ilich JZ, Andon MB, et al. Urinary calcium, sodium and bone mass of young females. Am J Clin Nutr . 1995;62:25-417.

17. Lotborn M, Brattyby LE, Samuelson G, et al. Whole-body bone mineral measurements in 15-year-old Swedish adolescents. Osteoporos Int . 1999;9:14-106.

18. Katzman DK, Bachrach LK, Carter DR, et al. Clinical and anthropometric correlates of bone mineral acquisition in healthy adolescent girls. J Clin Endocrinol Metab . 1991;73:39-1332.

19. Johnston CC, Longeope C. Premenopausal bone loss – a risk factor for osteoporosis. N. Eng J Med . 1990;323:3-1271.

20. Kröger H, Tuppurainen M, et al. Bone mineral density and risc factors for osteoporosis. A population based study of 1600 perimenopausal women. Calcif Tissue Int . 1994;55:0-1.

21. Akyüz G, Ofluoglu D:Osteoporozda agri ve yasam kalitesi. : Y Gökçe Kutsal ( Ed). 0;0:204-211.

22. 2. Eskiyurt N, Akyüz G: Osteoporoz: Genel bir degerlendirme. Y Karaaslan, G Akyüz, ( Ed ) Osteoporoz Top 40. MD Yayincilik, Ankara, 2002 , s:. 0;0:1-22.

23. Eryavuz Saridogan M Osteoporoz epidemiyolojisi. Y Gökçe Kutsal ( Ed). 0;0:0-0.

24. Gür A, Nas K, Kayhan Ö, Atay MB, Akyüz G, Sindel D, Aksit R, Öncel S, Dilsen G, Çevik R, Gündüz OH, Ersoy Y, Altay Z, Öztürk C, Akkus S, Senocak Ö, Kavuncu V, Kirnap M, Tekeoglu I, Erdogan F, Demiralp L, Demirkesen A, Adam M. The relationship between tooth loss and bone loss in postmenopausal osteoporotic women. Romatoloji ve Tibbi Rehabilitasyon Dergisi . 2001;12:7-11.

25. Seeman E, Allen T. Risk factors for osteoporosis. Aust NZ J Med . 1989;19:69-75.

26. Torgerson DJ, Campbell MK, Reid DM. Life style, enviromental and medical factors influencing peak bone mass and bone lose in postmenopausal osteoporosis: 12 years study. Br J Rheumatol . 1995;34:4-620.

27. Ross PD. Osteoporosis: Frequency, consequences, and risk factors. Arch Intern Med . 1996;156:1399-1411.

28. Varenna M, Binelli L, Zucchi F, et al. Prevalence of osteoporosis by educational level in a cohort of postmenopausal women. Osteoporosis Int . 1999;9:236-241.

29. Inanici-Ersöz F, Gökçe-Kutsal Y, Öncel S, et al. A multicenter, case control study of risk factors for low tibial speed of sound among residents of urban areas in Turkey. Rheumatol Int . 2002;22:20-26.

30. Magnus JH, Joankimsen RM, Berntsen GK, et al. What do Norwegian women and men know about osteoporosis? Osteoporosis Int . 1996;6:31-36.

31. Juby AG, Davis P. A prospective evaluation of the awareness, knowledge, risk factors and current treatment of osteoporosis in a cohort of elderly subjects. Osteoporosis Int . 2001;12:617-622.

32. Garton M, Reid D, Rennie E. The climacteric, osteoporosis and hormone replacement views of women aged 45-49. Maturitas . 1995;21:7-15.

33. Taylor JC, Sterkel B, Utley M, et al. Opinions and experiences in general practice on osteoporosis prevention, diagnosis and management. Osteoporosis Int . 2001;12:844-848.

34. Güzel R, Kozanoglu E, et al: Vitamin D status and bone mineral density of veiled and unveiled Turkish women. J Womens Health Gend Based Med . 2001;10:70-765.

35. Khristinsson JO, Valdimarsson O. Steingrimsdottir L, et al. Relation between calcium intake, grip strength and bone mineral density in the forearms of girls aged 13-15. J Intern Med . 1994;236:90-385.

36. Matkovic V, Ilich JZ, Andon MB, et al. Urinary calcium, sodium and bone mass of young females. Am J Clin Nutr . 1995;62:25-417.

37. Lotborn M, Brattyby LE, Samuelson G, et al. Whole-body bone mineral measurements in 15-year-old Swedish adolescents. Osteoporos Int . 1999;9:14-106.

38. Katzman DK, Bachrach LK, Carter DR, et al. Clinical and anthropometric correlates of bone mineral acquisition in healthy adolescent girls. J Clin Endocrinol Metab . 1991;73:39-1332.

39. Johnston CC, Longeope C. Premenopausal bone loss – a risk factor for osteoporosis. N. Eng J Med . 1990;323:3-1271.

40. Kröger H, Tuppurainen M, et al. Bone mineral density and risc factors for osteoporosis. A population based study of 1600 perimenopausal women. Calcif Tissue Int . 1994;55:0-1.